Lãnh tụ Tối cao Iran ra sắc lệnh giữ lại kho uranium, thách thức tối hậu thư của Mỹ và Israel

Quyết định giữ lại toàn bộ lượng uranium làm giàu cao trong nước không chỉ làm phá sản một trong những điều kiện tiên quyết của Mỹ và Israel, mà còn đẩy các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài từ cuối tháng 2 vào thế bế tắc nghiêm trọng.

Mệnh lệnh thép từ Tehran và nỗi lo ngại bị tấn công

Một nguồn tin giấu tên từ nội bộ Iran mới đây đã tiết lộ về một bước đi mang tính bước ngoặt đối với số phận kho vật liệu hạt nhân của quốc gia này. Theo đó, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei — người nắm quyền lực tối cao và có tiếng nói cuối cùng đối với các vấn đề trọng đại nhất của đất nước — đã chính thức ban hành chỉ thị nghiêm cấm việc vận chuyển lượng uranium làm giàu cao ra nước ngoài. Đáng chú ý, mệnh lệnh này không chỉ là ý chí đơn phương của người đứng đầu mà đã đạt được sự đồng thuận tuyệt đối trong toàn bộ bộ máy chính quyền Tehran.

Nguyên nhân cốt lõi khiến giới chức hàng đầu Iran đưa ra quyết định giữ chân kho vật liệu chiến lược này xuất phát từ những tính toán an ninh sống còn. Nguồn tin nội bộ cho biết, chính phủ Iran tin rằng nếu chấp nhận gửi số uranium làm giàu này ra nước ngoài, quốc gia của họ sẽ lập tức rơi vào trạng thái mất đi lá chắn và trở nên dễ bị tổn thương hơn bao giờ hết trước các mối đe dọa tấn công tiềm tàng trong tương lai từ phía Mỹ và Israel.

Quyết định mới này đánh dấu một bước lùi lớn so với lập trường trước khi cuộc chiến nổ ra. Vào thời điểm đó, Tehran từng phát đi tín hiệu cho thấy họ sẵn sàng nhượng bộ khi đồng ý vận chuyển một nửa kho uranium đã được làm giàu lên mức 60% ra khỏi lãnh thổ. Tuy nhiên, cục diện đã hoàn toàn thay đổi. Lòng tin của Iran đã đổ vỡ và lập trường của họ buộc phải chuyển sang cứng rắn sau khi liên tiếp hứng chịu những lời đe dọa tấn công quân sự trực tiếp từ phía Mỹ.

Tối hậu thư của liên minh Mỹ - Israel và điểm nghẽn hạt nhân

Mệnh lệnh bất di bất dịch của ông Mojtaba Khamenei được đưa ra ngay vào thời điểm nhạy cảm, trực tiếp giáng một đòn mạnh vào yêu cầu cốt lõi của Washington tại các cuộc đàm phán hòa bình nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài kể từ cuối tháng 2. Trước đó, vấn đề hạt nhân và đặc biệt là kho uranium làm giàu cấp độ cao — loại vật liệu có khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân — luôn là một trong những "điểm nghẽn" lớn nhất cản trở các bên tìm đến một tiếng nói chung.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần khẳng định thông điệp đanh thép rằng Washington sẽ bằng mọi giá ngăn chặn kịch bản Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Thậm chí, người đứng đầu Nhà Trắng còn không ngần ngại để ngỏ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để tiến vào Iran nhằm thu giữ số uranium làm giàu cấp độ cao này. Các quan chức Israel cũng tiết lộ ông Trump đã đưa ra lời đảm bảo chắc chắn với Tel Aviv rằng bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào được ký kết cũng bắt buộc phải bao gồm điều khoản trục xuất kho uranium làm giàu của Iran ra khỏi biên giới nước này.

Đứng cùng chiến tuyến, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng đưa ra một tuyên bố mang tính tối hậu thư. Ông khẳng định Israel sẽ coi cuộc chiến này là chưa kết thúc cho đến khi ba điều kiện tiên quyết được thỏa mãn hoàn toàn: loại bỏ hoàn toàn uranium làm giàu khỏi Iran, Tehran phải chấm dứt mọi hành động hậu thuẫn cho các lực lượng ủy nhiệm, và triệt tiêu tận gốc các năng lực liên quan đến tên lửa đạn đạo của quốc gia này.

Bất chấp nỗ lực trung gian của Nga, đàm phán rơi vào im lặng

Cho đến thời điểm hiện tại, trước những diễn biến leo thang căng thẳng, cả Nhà Trắng lẫn Bộ Ngoại giao Iran đều lựa chọn phương án im lặng và từ chối phản hồi các yêu cầu bình luận từ truyền thông.

Trong nỗ lực nhằm gỡ bỏ thế bế tắc đang bủa vây các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran, phía Nga trước đó đã chủ động đưa ra đề xuất sẽ đứng ra tiếp quản và lưu trữ toàn bộ số vật liệu hạt nhân nói trên. Tuy nhiên, bất chấp thiện chí mang tính trung gian từ phía Moscow, Iran vẫn thẳng thừng khước từ và kiên định với tuyên bố không di chuyển vật liệu hạt nhân ra khỏi đất nước, đồng thời tiếp tục khẳng định chương trình hạt nhân của họ chỉ thuần túy phục vụ cho các mục đích hòa bình.

Các quan chức Iran đã nhiều lần vạch rõ lằn ranh đỏ và thứ tự ưu tiên trong chính sách của mình. Đối với Tehran, mục tiêu hàng đầu hiện nay phải là đảm bảo cuộc xung đột hiện tại chấm dứt một cách vĩnh viễn, đi kèm với một cam kết ràng buộc pháp lý từ cả Mỹ và Israel rằng hai quốc gia này sẽ không phát động thêm bất kỳ cuộc tấn công nào khác nhắm vào Iran trong tương lai. Giới chức nước này khẳng định, chỉ sau khi các bảo đảm an ninh mang tính sống còn đó được thực thi trên thực tế, Iran mới sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán để thảo luận chi tiết về tương lai chương trình hạt nhân của mình.