Lỗ hổng an ninh khiến cơ phó bị cấm bay lọt lên chuyến bay flydubai

Chuyến bay FZ1073 của flydubai ngày 30/9 đã suýt kết thúc trong thảm kịch khi cơ phó Hamam al-Hamami bất ngờ dùng rìu thoát hiểm tấn công cơ trưởng giữa hành trình. Đáng chú ý, trước khi sự việc xảy ra, giới chức Israel, Oman và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) từng có nhiều cơ hội để phát hiện và ngăn chặn nguy cơ.

Hamami, 29 tuổi, sinh tại UAE, có cha là người Oman và mẹ là người Syria. Dù mang quốc tịch Oman, anh ta nhiều năm sinh sống ở UAE và từng nhiều lần đến Syria, nơi hoạt động của các tổ chức Hồi giáo cực đoan như al-Qaeda và Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng.

Sau đó, Hamami tham gia đào tạo phi công tại hãng hàng không quốc gia Oman Air. Tuy nhiên, quá trình theo dõi hoạt động trên mạng cho thấy anh ta từng truy cập các trang web cực đoan. Giới chức Oman vì vậy quyết định cấm Hamami bay và đưa người này vào chương trình chuyển hóa tư tưởng.

Thay vì phát cảnh báo rộng rãi, Oman Air âm thầm chuyển Hamami sang vị trí nhân viên văn phòng. Anh làm việc tại đây trong 7 năm rồi nghỉ vào tháng 2/2025. Đến tháng 6 cùng năm, Hamami gia nhập Royal Air Maroc và rời hãng vào tháng 1/2026. Chỉ một tháng sau, anh ta được flydubai, hãng hàng không có trụ sở tại UAE, tuyển dụng.

Theo các chuyên gia, nếu Oman tước bằng phi công của Hamami ngay khi xuất hiện nghi vấn về việc anh ta bị cực đoan hóa, thông tin cảnh báo có thể đã được truyền tới UAE cũng như các nước khác trong khu vực vùng Vịnh.

Tuy nhiên, khi tuyển dụng Hamami, flydubai không liên hệ Oman để kiểm chứng quá trình làm việc trước đây của anh ta. Sau khi kiểm tra lý lịch tư pháp và không phát hiện tiền án, tiền sự, hãng bố trí Hamami vào các chuyến bay tới Tel Aviv, tuyến mà anh ta từng nhiều lần điều khiển.

Israel khi đó cũng có cơ hội cuối cùng để ngăn Hamami lên máy bay. UAE cho biết đã gửi danh sách hành khách và phi hành đoàn chuyến FZ1073 cho phía Israel trước giờ khởi hành, nhưng không nhận được cảnh báo nào.

Israel vốn yêu cầu các hãng hàng không quốc tế cung cấp trước danh sách hành khách và tổ bay. Cơ quan Thuế Israel, đơn vị quản lý dữ liệu bay, xác nhận flydubai đã gửi danh sách chuyến FZ1073. Tuy nhiên, Bộ Giao thông Vận tải Israel lại cho rằng họ không có thẩm quyền cũng như chuyên môn để kiểm tra phi hành đoàn.

Eytan Ben David, cựu giám đốc Cục Chống khủng bố thuộc Văn phòng Thủ tướng Israel, cho biết khoảng 10 năm trước, Bộ Giao thông Vận tải từng dựa vào danh sách tổ bay do Turkish Airlines gửi để cảnh báo về kế hoạch bố trí một phi công người Iran trên chuyến bay tới Tel Aviv. Khi đó, giới chức Israel đã lập tức ngăn chuyến bay này.

Theo luật Israel, Bộ Giao thông Vận tải cùng các cơ quan an ninh và tình báo, trong đó có Shin Bet và Mossad, đều có quyền yêu cầu trích xuất dữ liệu hành khách và tổ bay để rà soát trước mỗi chuyến bay.

Nếu quy trình này được thực hiện đầy đủ, Hamami đáng lẽ phải bị loại ngay từ khâu kiểm tra. Anh ta mang quốc tịch Oman, trong khi Oman chưa thiết lập quan hệ ngoại giao với Israel và công dân nước này bị cấm bay vào Israel.

Dù vậy, Bộ Giao thông Vận tải Israel nói họ chưa từng được thông báo rằng cơ sở dữ liệu hành khách và tổ bay đã hoạt động hoặc có thể truy cập. Trái lại, một nguồn am hiểu hệ thống dữ liệu cho rằng chính Bộ này chưa từng gửi yêu cầu truy cập.

Những bất cập trong cơ chế kiểm soát an ninh hàng không Israel từng được Tổng kiểm toán Nhà nước cảnh báo trong báo cáo tháng 5/2024. Báo cáo cho rằng hệ thống quản lý an ninh đang bị phân tán, trong khi trách nhiệm giữa các cơ quan chồng chéo và thiếu ranh giới rõ ràng.

Bộ Giao thông Vận tải Israel khẳng định họ chỉ chịu trách nhiệm bảo đảm an ninh chung đối với các chuyến bay đến, đồng thời không có đủ năng lực và nguồn lực tình báo để kiểm tra phi hành đoàn. Vì vậy, cơ quan này chủ yếu dựa vào việc các hãng hàng không nước ngoài tự thực hiện kiểm tra theo tiêu chuẩn quốc tế.

Israel yêu cầu flydubai chỉ bố trí phi công đến từ những quốc gia có quan hệ ngoại giao với nước này và tự tiến hành thẩm tra lý lịch. Tuy nhiên, Bộ Giao thông Vận tải không trực tiếp kiểm tra hoặc phê duyệt Hamami.

Trong khi đó, việc flydubai không trao đổi thông tin với Oman Air đã khiến quy trình kiểm tra lý lịch gần như mất tác dụng. Các cơ quan an ninh và tình báo Israel cũng bị cho là đã không hoàn thành nhiệm vụ khi để một phi công thuộc diện bị cấm vì quốc tịch vẫn điều khiển máy bay tới Israel.

Matthew Borie, giám đốc Tình báo kiêm đồng sáng lập công ty tư vấn an ninh hàng không Osprey Flight Solutions của Anh, cho rằng nếu đây thực sự là một vụ tấn công khủng bố có chủ đích, sự cố đã cho thấy những thất bại của hệ thống tình báo ở nhiều cấp độ từ trước đó.

Theo cơ trưởng Smit Machchhar, khi chuyến bay FZ1073 đi được hơn nửa hành trình, Hamami xin phép cầu nguyện rồi bất ngờ dùng rìu thoát hiểm đánh liên tiếp vào đầu ông.

Bị tấn công bất ngờ, cơ trưởng vẫn cố gắng mở cửa buồng lái để hành khách tràn vào khống chế cơ phó. Nhờ đó, họ kịp giành lại quyền kiểm soát và kéo chiếc máy bay thoát khỏi cú lao đầu có thể gây hậu quả thảm khốc.

Ngày 3/10, Bộ trưởng Tư pháp UAE cáo buộc Hamami âm mưu thực hiện một hành động khủng bố. Các nguồn tin am hiểu vụ việc cho biết Saudi Arabia, UAE và Israel đều nghi ngờ mục tiêu thực sự của cơ phó là điều khiển máy bay lao thẳng xuống sân bay Ben Gurion ở Tel Aviv.

Ba nước hiện tập trung điều tra xem Hamami có hành động một mình hay không. Tuy nhiên, các nhà điều tra chưa phát hiện mối liên hệ giữa người này với bất kỳ thế lực nước ngoài hoặc tổ chức khủng bố nổi tiếng nào.

Theo Ben David, chuyến bay FZ1073 chỉ cách một thảm kịch trong gang tấc. Ông cho rằng nguyên nhân nằm ở những thiếu sót nghiêm trọng trong cách các cơ quan quản lý, an ninh và tình báo, đặc biệt là phía Israel, thực hiện nhiệm vụ.

Ông nhận định danh sách tổ bay dường như không được đối chiếu đầy đủ, trong khi quy trình kiểm tra lý lịch cũng bị bỏ ngỏ. Sự cố, theo ông, cần được nhìn nhận với mức độ nghiêm trọng tương đương một thảm họa thực sự đã xảy ra.

QT (SHTT)