Lọt lưới thỏa thuận hạt nhân tỷ USD, Arab Saudi bất ngờ "rơi đài" sau tuyên bố đảo chiều của ông Trump

Món quà tỷ USD tưởng chừng đã nằm gọn trong tay Riyadh

Mọi chuyện bắt đầu vào ngày 22/7, khi Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cùng người đồng cấp Abdulaziz bin Salman chính thức đặt bút ký kết thỏa thuận đối tác hạt nhân dân sự giữa hai nước. Thỏa thuận kéo dài nhiều thập kỷ với giá trị lên tới hàng tỷ USD này cấp phép cho các tập đoàn Mỹ xây dựng, vận hành các nhà máy điện hạt nhân thương mại trên lãnh thổ Arab Saudi, bao gồm cả những cơ sở thực hiện quy trình làm giàu uranium.

Đối với Riyadh, đây là mục tiêu mà họ đã kiên trì theo đuổi suốt gần 20 năm. Dù các đời Tổng thống Mỹ từ thời Barack Obama đều tỏ ra cởi mở, Washington luôn đặt ra hai rào cản mang tính tiên quyết: Arab Saudi phải chấp nhận các biện pháp ngăn chặn nguy cơ phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời phải chính thức bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel — đồng minh chiến lược của Mỹ tại Trung Đông.

Khi ông Donald Trump tái đắc cử vào năm 2024, giới lãnh đạo Arab Saudi tin rằng thời cơ vàng đã tới. Riyadh trước đó đã đầu tư vô cùng mạnh mẽ nhằm thắt chặt mối quan hệ với ông Trump, từ các hợp đồng nhượng quyền thương hiệu trị giá hàng tỷ USD với Trump Organization cho đến những cam kết tài chính khổng lồ dành cho quỹ đầu tư của Jared Kushner, con rể ông.

Những nguồn lực đầu tư này tưởng như đã phát huy tác dụng khi chi tiết ban đầu của thỏa thuận được tiết lộ. Dù thông tin chính thức còn hạn chế, các nguồn tin từ Washington Post cho biết thỏa thuận cho phép Arab Saudi tự làm giàu uranium — mở ra cánh cửa cho khả năng phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai — đồng thời hoàn toàn xóa bỏ điều kiện bắt buộc về việc công nhận Israel. Nhà phân tích David Frum của tờ The Atlantic nhận định, Riyadh về cơ bản đã đạt được tất cả những gì họ khao khát mà hầu như không phải đưa ra bất kỳ sự đánh đổi nào.

Cú "quay xe" bất ngờ và thế cờ đảo ngược đầy rủi ro

Thế nhưng, thế cờ hoản hảo của Arab Saudi nhanh chóng đảo chiều chỉ một ngày sau đó. Ngày 23/7, Ông Trump bất ngờ đăng tải tuyên bố trên mạng xã hội, khẳng định thỏa thuận thực chất không cho phép Riyadh làm giàu uranium. Đáng chú ý hơn, ông nhấn mạnh việc thực thi thỏa thuận hoàn toàn phụ thuộc vào việc Arab Saudi phải tham gia Hiệp định Abraham, đồng nghĩa với việc bình thường hóa quan hệ với Israel.

Động thái thay đổi thái độ đột ngột của ông Trump ngay lập tức tạo ra sóng gió và sự hoang mang lớn. Theo kênh CNN, dư luận đang đặt câu hỏi liệu ông Trump có đang tìm cách xé bỏ thỏa thuận vừa ký kết dưới áp lực chỉ trích từ các nghị sĩ Đảng Cộng hòa trên truyền thông, hay đây chỉ là một phát ngôn mang tính bốc đồng bộc phát mà không dẫn tới hành động cụ thể nào.

Nhà phân tích Frum nhận định hiện chưa ai có thể đưa ra câu trả lời chắc chắn. Đáng nói, ông Trump được cho là đã không hề thảo luận trước với giới lãnh đạo Arab Saudi khi đơn phương cài cắm thêm điều kiện mới vào văn bản mà hai bên vừa hết lời ca ngợi.

Tuyên bố này cũng đẩy số phận của thỏa thuận tại Quốc hội Mỹ vào tình thế hết sức mông quảnh. Mặc dù Quốc hội có thẩm quyền ngăn chặn thỏa thuận, việc này đòi hỏi đa số áp đảo 2/3 số phiếu ở cả Hạ viện và Thượng viện để bác bỏ quyền phủ quyết của Tổng thống — một kịch bản phụ thuộc rất lớn vào việc liệu bản thân ông Trump có thực tâm muốn thông qua thỏa thuận hay không.

Cú đảo chiều của ông Trump giáng một đòn mạnh vào Riyadh đúng vào thời điểm họ dễ bị tổn thương nhất. Arab Saudi vốn đang rơi vào vị thế bị cô lập sau khi chiến dịch của ông Trump nhắm vào Iran không mang lại kết quả như kỳ vọng. Tình thế đó vô hình trung khiến Iran thêm tự tin, gia tăng tầm ảnh hưởng và củng cố sự kiểm soát tại eo biển Hormuz — tuyến đường hàng hải huyết mạch trung chuyển nguồn dầu mỏ chủ lực của Arab Saudi ra thị trường toàn cầu.