Mỹ điều tra về vấn đề sở hữu trí tuệ của Việt Nam: Bộ Ngoại giao chính thức lên tiếng

Ngày 30/5, Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng đã chính thức đưa ra phản ứng của Việt Nam sau khi USTR công bố quyết định điều tra. Cụ thể, vào ngày 29/5, cơ quan này đã kích hoạt cuộc điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 nhằm vào một số nội dung liên quan đến công tác bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Bà Phạm Thu Hằng nhấn mạnh, các quan điểm, nỗ lực cùng kết quả cụ thể của Việt Nam trong lĩnh vực này đã được làm rõ tại các phát biểu vào ngày 1-5 và 14-5 vừa qua.

Người Phát ngôn Bộ Ngoại giao khẳng định Việt Nam luôn coi trọng và kiên trì theo đuổi việc tăng cường bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Đây là chính sách cốt lõi nhằm kiến tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động đổi mới sáng tạo và thực hiện đầy đủ và nghiêm túc các cam kết quốc tế đã ký kết.

"Việc USTR khởi xướng điều tra theo Mục 301 là thủ tục được tiến hành theo pháp luật Mỹ. Các vấn đề liên quan sẽ tiếp tục được xem xét trên cơ sở trao đổi, tham vấn giữa hai bên trong quá trình điều tra", người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng phát biểu.

Đại diện Bộ Ngoại giao cho biết, trong thời gian qua, các cơ quan chức năng của Việt Nam và Mỹ đã duy trì cơ chế trao đổi thông tin chặt chẽ. Phía Mỹ cũng đã có những ghi nhận tích cực đối với chủ trương, bước đi và các giải pháp thực tế mà Việt Nam triển khai.

Trong giai đoạn tiếp theo, Việt Nam thể hiện thiện chí sẵn sàng tiếp tục tham vấn, chia sẻ thông tin sâu rộng. Làm rõ các chính sách, quy định pháp luật cùng các biện pháp đang và sẽ được áp dụng trong tương lai.

Đồng thời, Việt Nam đề nghị phía Mỹ cần có góc nhìn khách quan, công bằng, đánh giá đúng đắn những kết quả thực chất mà Việt Nam đã đạt được. Quá trình này cần dựa trên tinh thần hợp tác, xây dựng, tương xứng với tầm vóc quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam - Mỹ, nhằm đảm bảo lợi ích hài hòa cho người dân và cộng đồng doanh nghiệp hai nước.

Mỹ chính thức điều tra Việt Nam về việc bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ.

Hôm 29/5, Cơ quan Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) thông báo khởi xướng cuộc điều tra nhắm vào công tác bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam.

Chiến dịch rà soát này của phía Mỹ sẽ tập trung mổ xẻ 5 lỗ hổng lớn trong hệ thống của Việt Nam. Đầu tiên là vấn nạn vi phạm bản quyền trực tuyến, khi Việt Nam bị coi là "vùng trũng" chứa chấp các trang web lậu quy mô lớn bằng tiếng Anh nhắm đến khán giả toàn cầu. Với tỷ lệ vi phạm đứng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương và xếp thứ 8 thế giới về nạn lậu game di động, môi trường số tại Việt Nam bị đánh giá là thiếu các chế tài răn đe đủ mạnh. 

Thứ hai là sự bùng nổ của hàng giả, hàng nhái. Không chỉ công khai tại các chợ truyền thống đô thị, hàng giả còn tràn lan trên các sàn thương mại điện tử và các phiên livestream, đặc biệt là những mặt hàng nguy hiểm đến sức khỏe như sữa, thực phẩm chức năng giả. USTR nhấn mạnh rằng đợt tái cơ cấu chính phủ năm 2025 tại Việt Nam đã tạo ra khoảng trống quản lý, khiến số vụ bắt giữ hàng giả năm 2025 giảm tới 50% so với năm trước. Việc Việt Nam quá lạm dụng các biện pháp xử phạt hành chính nhẹ nhàng thay vì hình sự hóa, kết hợp với sự phối hợp lỏng lẻo giữa các bộ ngành và lỗ hổng kiến thức pháp lý của lực lượng hành pháp đã khiến công tác chống hàng giả bị tê liệt.

Bên cạnh đó, ba vấn đề còn lại liên quan trực tiếp đến sự yếu kém trong khâu thực thi thực tế. Điển hình là năng lực kiểm soát tại biên giới của Tổng cục Hải quan Việt Nam bị đánh giá là thiếu minh bạch, bất nhất và hiếm khi dùng đến quyền tịch thu hàng giả được luật hóa từ năm 2022, đồng thời luật pháp cũng bỏ ngỏ việc xử lý hàng hóa quá cảnh. 

Ngoài ra, dù đang vươn lên thành một trung tâm công nghệ của khu vực, các cơ quan chức năng Việt Nam lại buông lỏng quản lý khi không có bất kỳ động thái xử lý đáng kể nào đối với tình trạng doanh nghiệp xài phần mềm lậu suốt 3 năm qua. Cuối cùng, hệ thống luật pháp vẫn chưa đồng bộ khi Luật Hình sự chưa cập nhật các hình phạt nghiêm khắc cho hành vi trộm cắp, giải mã lậu tín hiệu truyền hình cáp và vệ tinh, dù Luật Sở hữu trí tuệ đã sửa đổi nội dung này từ năm 2022.