Hải cảnh Trung Quốc lần đầu tiên tiến hành chiến dịch tuần tra và kiểm tra hàng loạt tàu hàng quốc tế ở vùng biển phía đông Đài Loan, vấp phải sự phản đối quyết liệt từ Mỹ và các đồng minh phương Tây do lo ngại bất ổn khu vực.

Căng thẳng tại khu vực địa lý Thái Bình Dương vừa leo thang nấc thang mới sau khi hải cảnh Trung Quốc thực hiện một "chiến dịch chấp pháp đặc biệt về giao thông hàng hải" từ ngày 6 đến 10/6. Nằm ở phía đông đảo Đài Loan, đây là nơi lực lượng này lần đầu tiên triển khai hoạt động hành pháp và trực tiếp ra lệnh cho các tàu hàng nước ngoài. Chỉ trong vòng 5 ngày, lực lượng hải cảnh Trung Quốc đã ra lệnh và thực hiện tới 198 cuộc kiểm tra đối với các phương tiện di chuyển qua khu vực.

25-1782369937-my-trung-doi-dau-gay-gat-vi-hoat-dong-kiem-tra-tau-hang-cua-bac-kinh-o-thai-binh-duong
Tàu hải cảnh Trung Quốc rời cảng Yên Đài, tỉnh Sơn Đông, ngày 28/4. Ảnh: Reuters

Phía Bắc Kinh khẳng định đây là hành động chính đáng nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia cùng các quyền, lợi ích trên biển. Người phát ngôn Văn phòng Các vấn đề Đài Loan của Trung Quốc, bà Trương Hàn, nhấn mạnh chủ quyền của nước này tại vùng biển và tuyên bố sẽ tăng cường kiểm soát, đồng thời cảnh báo đáp trả mọi hành động khiêu khích từ phía Đài Loan. Bà cũng cho rằng môi trường sống và làm việc của người dân trên đảo sẽ ổn định và an toàn hơn sau khi "thống nhất hòa bình".

Ở chiều ngược lại, giới chức Đài Loan xác nhận có ít nhất ba trường hợp tàu hàng bị kiểm tra trực tiếp. Trong đó, một tàu treo cờ Singapore bị yêu cầu cung cấp thông tin cảng đến, tiếp theo là hai tàu khác treo cờ Benin và Liberia cũng nhận được cảnh báo tương tự về quyền tài phán của Trung Quốc.

Hành động đơn phương này lập tức vấp phải làn sóng phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế. Người phát ngôn Viện Mỹ tại Đài Loan (AIT) tuyên bố động thái của Trung Quốc đang dẫn đến tình trạng bất ổn nghiêm trọng, đồng thời kêu gọi Bắc Kinh chấm dứt các áp lực quân sự, ngoại giao, kinh tế để bước vào đối thoại thực chất. 

Đồng quan điểm, các đại diện từ Anh, Pháp và Đức cũng ra tuyên bố chung khẳng định các cuộc kiểm tra của Trung Quốc đe dọa trực tiếp đến ổn định khu vực, tự do hàng hải và an toàn vận tải quốc tế. Tổng thư ký Hội đồng An ninh Đài Loan Joseph Wu cũng lên tiếng nhấn mạnh tầm quan trọng của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ và duy trì nguyên trạng eo biển. Cho đến nay, Bộ Ngoại giao Trung Quốc vẫn chưa đưa ra bình luận về các phản ứng này.

25-1782369937-my-trung-doi-dau-gay-gat-vi-hoat-dong-kiem-tra-tau-hang-cua-bac-kinh-o-thai-binh-duong
Vị trí Đài Loan và đường trung tuyến phân chia eo biển với Trung Quốc đại lục. Đồ họa: CSIS

Giải thích sâu hơn về nguyên nhân kích hoạt chiến dịch, ông Trần Bân Hoa, một người phát ngôn khác của Văn phòng Các vấn đề Đài Loan thuộc Trung Quốc đại lục, cho biết các cuộc tuần tra là biện pháp cần thiết để đáp trả những hành vi xâm phạm chủ quyền lãnh thổ. Cụ thể, Bắc Kinh nhắm vào các cuộc đàm phán song phương giữa Nhật Bản và Philippines liên quan đến vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) chồng lấn ở phía đông Đài Loan mà không có sự tham gia của Trung Quốc. 

Ông Trần cáo buộc hai quốc gia này vi phạm luật pháp và chuẩn mực quốc tế khi gạt Bắc Kinh ra ngoài, trong bối cảnh Trung Quốc coi Đài Loan và vùng biển xung quanh là một phần lãnh thổ không thể tách rời.

Tình hình hai bờ eo biển Đài Loan vốn đã căng thẳng nay càng có dấu hiệu nóng lên. Lực lượng phòng vệ Đài Loan vừa phát động cuộc diễn tập "sẵn sàng chiến đấu tức thời" kéo dài 5 ngày nhằm chuẩn bị cho kịch bản chống đổ bộ hoặc phong tỏa. Cùng lúc đó, Bắc Kinh vẫn duy trì áp lực quân sự dày đặc xung quanh hòn đảo khi điều động Phúc Kiến – tàu sân bay mới nhất của hải quân Trung Quốc – di chuyển qua eo biển Đài Loan lần thứ hai trong vòng 6 tháng qua.