Mỹ tung đòn bảo hộ mới, đề xuất áp thuế hàng loạt lên 60 đối tác thương mại

Đêm 2/6 (giờ địa phương), Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã chính thức công bố đề xuất áp dụng một đợt thuế quan mới quy mô lớn nhắm vào hàng hóa nhập khẩu từ 60 đối tác thương mại. Đây được xem là nỗ lực mạnh mẽ nhất của chính quyền Tổng thống Donald Trump nhằm dựng lại các rào cản bảo hộ thương mại, sau khi một số chính sách thuế trước đó bị Tòa án Tối cao Mỹ tuyên bố hủy bỏ.

Theo phương án được công bố, USTR phân chia các đối tác thương mại thành hai nhóm chịu thuế. Nhóm thứ nhất bao gồm nhiều đối tác lớn như Canada, Mexico, Liên minh châu Âu (EU), Đài Loan (Trung Quốc) và Vương quốc Anh sẽ phải chịu mức thuế cơ bản tối thiểu là 10%. Trong khi đó, nhóm thứ hai gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Brazil và Thụy Sĩ sẽ bị áp mức thuế nghiêm khắc hơn, lên tới 12,5%.

Cơ sở pháp lý của đợt áp thuế này dựa trên Điều khoản 301 thuộc Đạo luật Thương mại năm 1974. Quyết định được đưa ra sau cuộc điều tra của USTR về việc các quốc gia có thực hiện đầy đủ biện pháp ngăn chặn hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng bức hay không. Cơ quan này chỉ rõ, những nước chịu mức thuế 12,5% là do chưa ban hành hoặc chưa thực thi hiệu quả các quy định ngăn chặn các sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức lưu thông trên thị trường.

Trưởng Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định, việc các đối tác lớn lơ là xử lý vấn đề lao động cưỡng bức đã tạo ra sự cạnh tranh bất bình đẳng, gây bất lợi trực tiếp cho người lao động Mỹ. Ông tuyên bố Washington sẽ không dung túng cho các sản phẩm vi phạm quyền lao động lọt vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đồng thời yêu cầu các nước phải siết chặt quản lý.

Lộ trình thực hiện đề xuất sẽ bắt đầu bằng việc lấy ý kiến công chúng. Các phiên điều trần dự kiến khởi động từ ngày 22/6, hạn chót nhận ý kiến bằng văn bản là ngày 6/7 và các phiên điều trần công khai sẽ diễn ra từ ngày 7/7. Đánh giá về bước đi này, bà Deborah Elms, chuyên gia từ Hinrich Foundation (Singapore), nhận định động thái của Mỹ sẽ vấp phải phản ứng tiêu cực từ các đối tác. Bà cũng cảnh báo việc kích hoạt Điều khoản 301 có thể là bước đệm cho hàng loạt biện pháp áp thuế và phi thuế quan bổ sung khác trong tương lai.

Biện pháp thay thế này xuất hiện sau tổn thất pháp lý của chính quyền Tổng thống Trump vào tháng 2, khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế cũ áp theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Tòa án khi đó phán quyết rằng tổng thống không có quyền đơn phương áp thuế quy mô lớn nếu thiếu sự phê chuẩn từ Quốc hội. Thất bại này đã buộc chính quyền của ông Trump phải chuyển hướng sang khai thác các công cụ pháp lý khác trong Đạo luật Thương mại năm 1974, bao gồm Điều khoản 122 và Điều khoản 301, nhằm duy trì chương trình bảo hộ và tiếp tục gia tăng áp lực lên các đối tác thương mại toàn cầu.