Quyết định chấp nhận lệnh ngừng bắn với Iran của Tổng thống Mỹ Donald Trump được xem là bước đi khó tránh khỏi trong bối cảnh căng thẳng leo thang, dù trước đó ông liên tục phát đi những thông điệp cứng rắn.

Tối 7/4 theo giờ miền Đông nước Mỹ, chỉ khoảng 90 phút trước thời hạn đặt ra cho Iran, ông Trump đã đồng ý với đề xuất do Pakistan đưa ra. Thỏa thuận bao gồm việc tạm ngừng bắn trong hai tuần và nối lại hoạt động tại eo biển Hormuz, đồng thời mở ra khoảng thời gian để hai bên tiếp tục đàm phán.

Trong tuyên bố chính thức, ông Trump cho biết Mỹ sẽ tạm dừng các cuộc không kích nhằm vào Iran trong thời gian này, với điều kiện Tehran phải ngay lập tức đảm bảo việc mở cửa và an toàn tuyệt đối cho tuyến hàng hải chiến lược tại eo biển Hormuz.

Động thái này nhanh chóng giúp thị trường và dư luận quốc tế phần nào “hạ nhiệt”, dù không gây quá nhiều bất ngờ. Nhiều chuyên gia nhận định, lựa chọn của ông Trump không xuất phát từ ưu thế mà là hệ quả của việc thiếu đi phương án khả thi hơn.

08-1775615080-ong-trump-chap-nhan-ngung-ban-khong-con-lua-chon-tot-hon
Ông Trump tuyên bố ngừng tấn công Iran trong hai tuần để tạo không gian cho đàm phán. Ảnh: Reuters.

Trao đổi với Al Jazeera, chuyên gia Trita Parsi từ Viện Quincy cho rằng nếu xung đột tiếp tục leo thang thành một cuộc chiến quy mô lớn giữa Mỹ, Israel và Iran, hậu quả có thể phá hủy toàn bộ nhiệm kỳ của ông Trump. Theo ông, các kịch bản tấn công vào hạ tầng năng lượng của Iran có thể kéo theo phản ứng dây chuyền, đẩy khu vực Vùng Vịnh vào một cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng hơn hiện tại.

Ông Parsi cũng nhận định những phát ngôn cứng rắn trước đó của Tổng thống Mỹ chủ yếu nhằm tạo lợi thế trên bàn đàm phán. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các cuộc thương lượng sắp tới nhiều khả năng sẽ dựa trên kế hoạch 10 điểm do phía Iran đề xuất.

Trong khi đó, truyền thông quốc tế bắt đầu nhắc lại thuật ngữ “TACO” – cụm từ mang tính châm biếm ám chỉ việc ông Trump thường thay đổi quyết định vào phút chót. Phóng viên Mark Stone của Sky News cho rằng diễn biến lần này không nằm ngoài dự đoán của nhiều người theo dõi tình hình.

Thời hạn mà Washington từng đặt ra để Iran mở lại eo biển Hormuz, dự kiến rơi vào sáng 8/4 theo giờ Hà Nội, hiện đã bị tạm dừng. Tuy nhiên, theo giới quan sát, điều này không đồng nghĩa với việc hoạt động hàng hải sẽ ngay lập tức trở lại bình thường.

Những lo ngại về an ninh vẫn hiện hữu, đặc biệt đối với các chủ tàu và công ty bảo hiểm, khi họ cần thêm những tín hiệu bảo đảm rằng các tuyến đường sẽ không trở thành mục tiêu tấn công.

Dù vậy, Iran đã đồng ý cho phép tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz một cách an toàn trong thời gian ngừng bắn. Động thái này phần nào làm dịu bớt áp lực, đồng thời giúp giá dầu trên thị trường quốc tế giảm mạnh ngay sau thông báo từ phía Mỹ.

Theo đánh giá của Al Jazeera, quyết định của ông Trump đồng nghĩa với việc Washington đã chủ động lùi lại khỏi bờ vực xung đột mà chính họ góp phần đẩy tới. Vai trò trung gian của Pakistan trong những giờ cuối được xem là yếu tố quan trọng giúp tránh một kịch bản leo thang nguy hiểm.

Tuy nhiên, những hệ lụy của cuộc đối đầu vẫn còn đó. Giới quan sát cho rằng khu vực Vùng Vịnh đã trải qua những thay đổi sâu sắc sau các đợt tấn công, với những tổn thất chưa từng có đối với cả Mỹ và Iran.

Các diễn biến gần đây cũng đặt Iran trước yêu cầu phải tái cấu trúc và đánh giá lại chiến lược, trong bối cảnh chuỗi chỉ huy bị gián đoạn và xuất hiện nhiều đồn đoán liên quan đến lãnh đạo cấp cao.

Trong khi đó, các quốc gia thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh đã tránh được việc bị cuốn trực tiếp vào xung đột, nhưng vẫn phải đối mặt với bài toán an ninh và kinh tế trong một môi trường khu vực đã thay đổi đáng kể.

Sau tất cả, dù nguy cơ trước mắt đã tạm thời được kiểm soát, Trung Đông dường như sẽ không còn như trước, khi những vết rạn từ cuộc khủng hoảng lần này vẫn chưa thể sớm hàn gắn.

Thùy Dương (SHTT)