Tổng thống Mỹ Donald Trump ký hai sắc lệnh mới nhằm hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, trong đó tập trung vào những trường hợp bị cho là lợi dụng thị thực để vào Mỹ sinh con.

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/8 ký hai sắc lệnh hành pháp mới, tiếp tục thúc đẩy nỗ lực hạn chế quyền công dân theo nơi sinh, sau khi Tòa án Tối cao Mỹ trước đó chặn một sắc lệnh tương tự của ông.

Động thái này nằm trong chương trình siết nhập cư được ông Trump ưu tiên, đặc biệt nhằm vào hiện tượng Nhà Trắng gọi là “du lịch sinh con”. Theo đó, phụ nữ mang thai từ nước ngoài đến Mỹ với mục đích sinh con để đứa trẻ được hưởng quyền công dân Mỹ.

Phát biểu với phóng viên tại Nhà Trắng, ông Trump cho rằng quyền công dân theo nơi sinh đã bị biến thành một hoạt động mang tính lợi dụng. Ông cáo buộc có những người xây dựng mô hình kinh doanh dựa trên việc đưa người vào Mỹ để sinh con và khẳng định chính quyền sẽ ngăn chặn tình trạng này.

07-1786068852-ong-trump-tiep-tuc-siet-quyen-cong-dan-theo-noi-sinh-nham-vao-du-lich-sinh-con
Tuần hành ủng hộ quyền công dân theo nơi sinh bên ngoài Tòa án Tối cao Mỹ ở thủ đô Washington hồi tháng 4. Ảnh: Reuters

Stephen Miller, một cố vấn thân cận của Tổng thống Trump, cho biết phạm vi sắc lệnh mới không chỉ hướng đến hoạt động “du lịch sinh con”. Một số nhóm khác cũng có thể bị từ chối quyền công dân theo nơi sinh, trong đó có con của thành viên các tổ chức mà Mỹ coi là khủng bố nước ngoài và một số người vận động hành lang hoặc hoạt động thay mặt chính phủ nước ngoài.

Theo ông Miller, sắc lệnh nhằm loại bỏ khả năng một lượng lớn người được hưởng quyền công dân theo nơi sinh mà chính quyền cho là không phù hợp. Ông nhấn mạnh hoạt động “du lịch sinh con” sẽ chính thức bị cấm và không còn người nào được cấp thị thực cho mục đích mà ông mô tả là gian dối này.

Tuy nhiên, sắc lệnh mới nhiều khả năng tiếp tục đối mặt với các vụ kiện tại tòa.

Ngay trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ hai, ông Trump từng ký một sắc lệnh quy định chính quyền liên bang không cấp hộ chiếu, giấy chứng nhận quốc tịch hoặc các giấy tờ khác cho trẻ em có mẹ đang ở Mỹ bất hợp pháp hoặc tạm thời, trong khi người cha không phải công dân Mỹ hoặc thường trú nhân.

Các tòa án cấp dưới sau đó đã chặn động thái này. Những phán quyết này cho rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều được hưởng quyền công dân theo Điều khoản Quốc tịch của Tu chính án thứ 14.

Đến tháng 6, Tòa án Tối cao Mỹ cũng chặn sắc lệnh của Tổng thống, qua đó duy trì cách hiểu rằng gần như mọi người sinh ra trên lãnh thổ Mỹ đều có quyền mang quốc tịch Mỹ.

Sau phán quyết, ông Trump kêu gọi Quốc hội Mỹ hành động. Tuy nhiên, thay vì chờ cơ quan lập pháp, Tổng thống Mỹ lựa chọn ban hành sắc lệnh mới. Khác với luật được Quốc hội thông qua, sắc lệnh hành pháp chủ yếu chỉ đạo cách chính phủ thực thi chính sách và vẫn có thể bị tòa án xem xét tính hợp pháp.

Theo phân tích của Trung tâm Nghiên cứu Nhập cư Mỹ, trong giai đoạn 2016-2017, mỗi năm có khoảng 20.000-25.000 phụ nữ đến Mỹ để sinh con.

Tu chính án thứ 14, được Quốc hội Mỹ phê chuẩn năm 1868, quy định tất cả người sinh ra hoặc nhập tịch tại Mỹ và chịu sự quản lý của nước này đều là công dân Mỹ cũng như công dân của bang nơi họ cư trú. Quy định này được đưa ra nhằm bảo đảm con cái của những người từng bị đưa đến Mỹ làm nô lệ trái ý muốn được công nhận là công dân.

Từ đó, quyền công dân theo nơi sinh được áp dụng với trẻ em sinh ra tại Mỹ, bất kể cha mẹ là người nhập cư bất hợp pháp, đến Mỹ bằng thị thực du lịch hay là du học sinh. Ngoại lệ áp dụng với những người không thuộc phạm vi tài phán của Mỹ, chẳng hạn con của các nhà ngoại giao nước ngoài.

Hiện chưa có đạo luật liên bang cấm hoàn toàn hoạt động “du lịch sinh con”. Tuy nhiên, một quy định được ban hành năm 2020, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, cấm sử dụng thị thực du lịch hoặc công tác ngắn hạn nếu mục đích chính của chuyến đi là sinh con tại Mỹ để đứa trẻ có quốc tịch.

Theo quy định này, viên chức lãnh sự có thể từ chối cấp thị thực nếu xác định mục đích chính của người xin visa là đến Mỹ để sinh con. Những người tham gia các đường dây “du lịch sinh con” cũng có thể bị truy tố về tội gian lận hoặc các hành vi phạm pháp liên quan.