Sau thượng đỉnh Mỹ - Trung, Nhật Bản tìm cách củng cố liên minh với Washington

Cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Washington tuần trước đang khiến Nhật Bản đặc biệt quan tâm. Tokyo lo ngại sự xích lại gần nhau giữa Washington và Bắc Kinh có thể ảnh hưởng đến vị trí của Nhật Bản trong chiến lược của Mỹ tại châu Á.

Ngay sau cuộc gặp Mỹ - Trung, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã điện đàm với ông Trump. Theo bà Takaichi, hai bên có cuộc trao đổi “chi tiết” về nhiều thách thức liên quan đến Trung Quốc, trong đó có các vấn đề kinh tế và an ninh.

Cuộc điện đàm được cho là giúp giảm bớt phần nào những lo ngại tại Tokyo về khả năng Bắc Kinh tìm cách tạo khoảng cách giữa Mỹ và Nhật Bản.

Những tín hiệu khiến Tokyo lo lắng

Quan hệ Nhật - Trung đã xuống cấp kể từ khi bà Takaichi đề cập vấn đề Đài Loan tại Quốc hội vào tháng 11 năm ngoái. Sau đó, Trung Quốc liên tục có những động thái cứng rắn với Tokyo.

Trong bối cảnh này, cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Washington càng thu hút sự chú ý của Nhật Bản. Tại cuộc gặp ngày 24/9, Tổng thống Mỹ nói về “lợi ích chung” giữa Mỹ và Trung Quốc, đồng thời nhắc đến việc hai nước từng là đồng minh trong Thế chiến II.

Chủ tịch Tập Cận Bình sau đó nhấn mạnh việc người dân Trung Quốc và Mỹ từng “sát cánh chiến đấu chống lại sự xâm lược của chủ nghĩa phát xít”.

Tại tiệc chiêu đãi cấp nhà nước do ông Trump chủ trì vào cuối ngày, ông Tập đề cập trực tiếp hơn đến lịch sử xung đột khi nói Mỹ và Trung Quốc từng chiến đấu chống lại “những kẻ xâm lược theo chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản”.

Thông tin do Nhà Trắng công bố ngày 26/9 cho biết Mỹ và Trung Quốc hướng tới xây dựng quan hệ chiến lược mang tính xây dựng và ổn định, dựa trên tôn trọng, công bằng và có đi có lại. Văn bản đồng thời nhấn mạnh vai trò lịch sử của hai nước trong Thế chiến II.

Tài liệu viết rằng hai nhà lãnh đạo nhắc lại việc Mỹ và Trung Quốc từng là đồng minh trong cuộc chiến và cùng chiến đấu để giành chiến thắng.

Chưa rõ cách diễn đạt này được đưa vào văn bản theo đề nghị của Trung Quốc hay không. Theo các nhà quan sát được bài viết dẫn lại, một khả năng khác là những quan chức có quan điểm cứng rắn hơn tại Nhà Trắng muốn nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hiện diện quân sự Mỹ ở châu Á.

Trong khi đó, Bắc Kinh cáo buộc Tokyo có những động thái hướng tới “tái quân sự hóa” sau phát biểu của bà Takaichi về Đài Loan. Trung Quốc cũng áp dụng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đối với doanh nghiệp Nhật Bản liên quan đến sản phẩm lưỡng dụng và được nói là đã giảm xuất khẩu đất hiếm.

Cuối tuần qua, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tiếp tục đề cập vấn đề này. Ông nhắc tới việc năm nay đánh dấu 80 năm kể từ khi diễn ra các phiên tòa xét xử tội phạm chiến tranh Nhật Bản.

Ông Vương cho rằng Trung Quốc và Mỹ, với tư cách thành viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, có trách nhiệm duy trì trật tự quốc tế sau chiến tranh và ngăn chủ nghĩa quân phiệt quay trở lại.

Tokyo phát tín hiệu về “liên minh không thể lay chuyển”

Trước những diễn biến trên, các quan chức Nhật Bản bày tỏ quan ngại về cách ông Trump đề cập đến quan hệ Mỹ - Trung trong Thế chiến II. Một số người lo rằng những phát biểu này có thể phản ánh sự gần gũi hơn giữa Washington và Bắc Kinh, từ đó làm dấy lên lo ngại Nhật Bản bị gạt khỏi mối quan hệ giữa hai cường quốc.

Thủ tướng Takaichi tìm cách trấn an những lo ngại này bằng việc nhấn mạnh cuộc điện đàm với Tổng thống Trump ngay sau thượng đỉnh Mỹ - Trung.

Bà khẳng định Nhật Bản và Mỹ đã trở thành những đồng minh tin cậy nhất, đồng thời cam kết hai nước sẽ phối hợp nhằm đóng góp cho hòa bình và ổn định trong khu vực cũng như trên thế giới.

Trước đó, bà Takaichi cũng đã gặp ông Trump bên lề kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York, ngay trước cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ và Chủ tịch Trung Quốc.

Theo Thủ tướng Nhật Bản, việc hai nhà lãnh đạo có cuộc gặp trực tiếp và sau đó điện đàm cho thấy mối quan hệ giữa Tokyo và Washington là một “liên minh không thể lay chuyển”.

Bà Takaichi cho rằng việc hai nhà lãnh đạo liên lạc trong cùng một tuần là dấu hiệu thể hiện sức mạnh của liên minh Nhật - Mỹ.

Không chỉ Thủ tướng Takaichi, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi cũng có động thái nhấn mạnh sự gắn kết giữa Tokyo và Washington.

Ông Koizumi đăng một số hình ảnh về chuyến thăm Hawaii hồi tháng 1, trong đó có chuyến tới khu tưởng niệm USS Arizona tại Trân Châu Cảng và cuộc gặp Đô đốc Samuel Paparo, Tư lệnh Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ.

Theo ông Koizumi, ông đã dành gần như cả ngày cùng Đô đốc Paparo và được vị đô đốc mời về nhà dùng bữa tối.

Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Bản cho biết ông sẽ tiếp tục duy trì liên lạc chặt chẽ với Đô đốc Paparo, hướng tới tăng cường năng lực răn đe và ứng phó của liên minh Mỹ - Nhật, đồng thời tiếp tục củng cố mối quan hệ này.

QT (SHTT)