"Siêu El Nino" xuất hiện, chuyên gia cảnh báo nắng nóng, mưa lũ cực đoan ở nhiều khu vực

Hiện tượng này đang kéo theo hàng loạt nguy cơ như hạn hán, mưa cực đoan và tình trạng mất mùa tại nhiều khu vực phụ thuộc mật thiết vào gió mùa. Theo tạp chí National Geographic, "bài kiểm tra" đầu tiên để đo lường sức mạnh thực sự của đợt El Nino này có thể sẽ xuất hiện ngay từ đầu tháng 6, thời điểm vốn là khởi đầu của mùa gió mùa tại nhiều nơi trên thế giới. Một hệ thống thời tiết bất thường đang hình thành trên Thái Bình Dương và được dự báo sẽ làm đảo lộn hoàn toàn các mô hình mưa thông thường mà chúng ta từng biết.  

Về bản chất, El Nino là hiện tượng khí hậu lặp lại theo chu kỳ khoảng 2 đến 7 năm một lần. Nó nổi tiếng với khả năng làm thay đổi dòng hơi ẩm trong khí quyển Trái Đất, từ đó gây ra nghịch lý: nơi này hứng chịu hạn hán thiêu đốt, trong khi nơi khác lại oằn mình vì mưa lớn. Bản thân gió mùa là sự thay đổi theo mùa của các luồng gió quy mô lớn xảy ra vào mùa đông và mùa hè, xuất hiện do chênh lệch nhiệt độ giữa lục địa và đại dương khiến không khí ẩm hoặc khô di chuyển vào đất liền.

Thuật ngữ này thường được dùng để chỉ mùa mưa mùa hè, thời điểm không khí ẩm từ biển tiến sâu vào đất liền, ngưng tụ thành mây và tạo ra những trận mưa kéo dài. Phần lớn các vùng nhiệt đới như Tây Phi, Đông Á, Australia hay khu vực tây nam nước Mỹ đều trải qua một dạng gió mùa ẩm như vậy. Trong đó, gió mùa tại Ấn Độ được xem là nổi tiếng và quan trọng nhất khi đóng góp tới 90% lượng mưa hàng năm ở một số khu vực của quốc gia này.  

Tuy nhiên, mối quan hệ giữa El Nino và mùa gió mùa hiện nay giống như một cuộc "giành quyền kiểm soát" lượng hơi ẩm trong khí quyển. El Nino xảy ra khi vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương tại xích đạo ấm lên một cách bất thường, làm thay đổi mô hình khí quyển trên phạm vi toàn cầu. Trợ lý giáo sư Spencer A. Hill tại trường City College of New York giải thích rằng, nước biển ấm hơn sẽ kéo mưa tập trung về chính khu vực đó, đồng thời khiến nhiều nơi khác trên thế giới trở nên khô hạn hơn.

Thông thường, El Nino sẽ khiến các khu vực như Caribe, Indonesia và Australia phải đối mặt với lượng mưa thấp hơn đi kèm nhiệt độ cao hơn. Trong quá khứ, hiện tượng này thường gắn liền với gió mùa yếu hơn, mùa khô kéo dài và nguy cơ mất mùa tăng cao. Điển hình là vào năm 1983, một mùa gió mùa yếu do ảnh hưởng của El Nino đã góp phần gây ra đợt mất mùa toàn cầu rất lớn trong lịch sử hiện đại.  

Dù vậy, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng tác động của El Nino không đơn giản chỉ là câu chuyện "ít mưa hơn". Hiện tượng này đang khiến thời tiết trở nên vô cùng khó đoán: tổng lượng mưa có thể giảm, nhưng các trận mưa cực đoan lại xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Ấn Độ là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất. 

Dù cơ quan khí tượng nước này dự báo mùa gió mùa năm nay sẽ thấp hơn mức bình thường, nhưng điều đáng lo ngại là các hiện tượng mưa cực đoan tại đây trong những năm El Nino lại có xu hướng gia tăng. Ông Hill cảnh báo lượng mưa quá lớn đổ xuống trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét và sạt lở đất nghiêm trọng, đặc biệt là ở những vùng vừa trải qua khô hạn, nơi đất đai đã bị khô giòn và dễ dàng sụp đổ.  

Một yếu tố khác khiến cục diện thời tiết năm nay trở nên phức tạp là El Nino không diễn ra độc lập mà chịu tác động lớn từ các điều kiện thời tiết trước đó. Ông Jon Gottschalck, trưởng bộ phận dự báo tác nghiệp thuộc Trung tâm Dự báo Khí hậu của NOAA, nhận định rằng những gì diễn ra trong mùa đông và mùa xuân trước đó có thể quan trọng không kém, thậm chí còn quan trọng hơn chính mùa gió mùa.

Ví dụ, tại khu vực tây nam nước Mỹ — nơi vốn vừa trải qua mùa đông khô và ấm — mặt đất bị đốt nóng nhanh hơn có thể làm tăng khả năng hình thành các đợt gió mùa mạnh với những trận mưa lớn nguy hiểm, bất chấp xu hướng làm suy yếu mưa của El Nino. Ở Ấn Độ, lượng tuyết phủ ít hơn trên dãy Himalaya cũng có thể là tác nhân kích thích gió mùa mạnh hơn ngay cả trong năm El Nino.

Bên cạnh đó, vị trí của vùng nước ấm El Nino cũng đóng vai trò quyết định. Nếu hiện tượng ấm lên chỉ tập trung xa hơn về phía đông Thái Bình Dương, ảnh hưởng tới gió mùa Ấn Độ có thể sẽ được giảm bớt.

Tuy nhiên, ông Gottschalck nhận định nhiều khả năng năm nay sẽ là một “sự kiện trên toàn lưu vực”, nghĩa là vùng nước ấm sẽ lan rộng diện chi phối và ảnh hưởng trực tiếp đến hệ thống gió mùa ở cả Ấn Độ, Indonesia lẫn Tây Phi. Hiện tại, sự hình thành của El Nino trên Thái Bình Dương đang đe dọa gây mất an ninh lương thực, hạn hán và cháy rừng tại những nơi vốn thường có mùa mưa ổn định vào giai đoạn này trong năm.  

Dù các nhà khoa học cho rằng vẫn còn quá sớm để khẳng định chắc chắn El Nino năm nay sẽ mạnh tới mức nào hay cách nó tương tác với các yếu tố thời tiết khác, những hệ lụy của nó đối với đời sống và kinh tế là điều có thể thấy trước. Mùa hè nóng, khô hơn cùng các trận mưa cực đoan sẽ giáng đòn nặng nề vào ngành nông nghiệp.

Ông Gottschalck phân tích rằng khi lượng mưa duy trì ổn định, người dân có thể chủ động lên kế hoạch sản xuất. Nhưng khi gió mùa trở nên thất thường, sự bất định trong quản lý nguồn nước và canh tác sẽ tăng mạnh. Cây trồng có thể phát triển tốt ở đầu mùa nhưng sau đó bị thiêu rụi vì khô hạn hoặc bị cuốn trôi bởi lũ lụt. Ngược lại, những trận mưa lớn và ngập lụt ngay đầu mùa cũng có nguy cơ làm chậm hoàn toàn tiến độ gieo trồng của nông dân.  

Không dừng lại ở đó, một mùa hè khô hạn còn kéo theo hiểm họa cháy rừng, các đợt nắng nóng cực đoan và nhiều nguy cơ sức khỏe hệ lụy, làm đảo lộn toàn bộ nhịp sống sinh hoạt cũng như các hoạt động kinh tế trên toàn cầu. Nhìn nhận về giai đoạn thiên nhiên đầy biến động phía trước, ông Gottschalck dự báo: “Đó sẽ là một giai đoạn rất khó khăn. Hiện tại, có vẻ sẽ xuất hiện những tác động tiêu cực đáng kể tại nhiều khu vực gió mùa nhiệt đới trên toàn cầu.”