Thế giới hậu Davos: Khi lòng tin xuyên Đại Tây Dương sụp đổ

Cách đây không lâu, các bóng hồng và quý ông trên chính trường EU vẫn còn thảo luận thận trọng về kế hoạch ứng phó dài hạn với Washington. Thế nhưng, thực tế đã ập đến nhanh hơn dự kiến. Những lời đe dọa áp thuế để đổi lấy chủ quyền vùng Greenland từ phía ông Trump đã được Brussels nhìn nhận như một hành động "tống tiền" chính trị, châm ngòi cho một làn sóng phẫn nộ chưa từng có.

Lần đầu tiên, thay vì họp bàn về khủng hoảng nợ công, Brexit hay đại dịch, 27 nhà lãnh đạo châu Âu đã phải hủy bỏ mọi lịch trình riêng để tổ chức hội nghị khẩn cấp nhằm đối phó với chính người đồng minh lớn nhất của mình.

Rạn nứt từ những cam kết bất nhất

Nguồn cơn của sự đổ vỡ bắt đầu từ tuyên bố áp thuế 10% lên 8 quốc gia châu Âu phản đối yêu cầu sáp nhập Greenland của ông Trump. Chuỗi sự kiện sau đó càng làm trầm trọng thêm tình hình: từ việc chỉ trích Thủ tướng Anh Keir Starmer về vấn đề quần đảo Chagos, đe dọa đánh thuế rượu champagne Pháp, cho đến việc công kích Thủ tướng Na Uy vì hụt giải Nobel Hòa bình.

Dù sau đó ông Trump đã bất ngờ đảo ngược quyết định, cam kết không dùng vũ lực chiếm Greenland và hủy bỏ lệnh thuế quan, nhưng sự thất thường này đã để lại một vết sẹo lớn. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ông tiếp tục gây bão khi khẳng định Mỹ chưa bao giờ cần đến NATO và cáo buộc liên minh này né tránh trách nhiệm tại Afghanistan. Dù ngay sau đó ông đã lên tiếng ca ngợi binh sĩ Anh để xoa dịu dư luận, nhưng niềm tin của các lãnh đạo châu Âu đã chạm đáy.

Đỉnh điểm của sự thất vọng là việc ông Trump công khai các tin nhắn riêng tư với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Tổng thư ký NATO Mark Rutte lên mạng xã hội. Một nhà ngoại giao cấp cao chia sẻ: “Việc rò rỉ tin nhắn riêng là không thể chấp nhận được. Giờ đây, mọi kênh liên lạc trực tiếp, vốn là chìa khóa để xử lý khủng hoảng nhanh chóng, sẽ bị thay thế bằng những quy trình rườm rà vì không ai còn dám tin tưởng ông ấy nữa.”

Thực tế tàn khốc và chiến lược "tự chủ"

Tại Davos 2026, bầu không khí hào nhoáng thường lệ đã bị thay thế bằng những dự báo đen tối. Thủ tướng Canada Mark Carney đã có bài phát biểu gây chấn động về sự kết thúc của một "câu chuyện dễ chịu" và sự bắt đầu của một "thực tế tàn khốc". Ông nhận định trật tự thế giới dựa trên luật lệ đang phai nhạt, nhường chỗ cho một kỷ nguyên mà "kẻ mạnh làm những gì họ có thể, và kẻ yếu phải chịu đựng".

Sự lung lay của NATO – vốn là một liên minh dựa trên lời hứa bảo vệ lẫn nhau – đang đặt châu Âu trước những lựa chọn sinh tồn. Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen cảnh báo rằng những tham vọng đối với Greenland có thể là dấu chấm hết cho liên minh quân sự này. Khi Washington không còn là cái tên đảm bảo cho sự an ninh, các quan chức châu Âu bắt đầu đặt dấu hỏi về giá trị thực sự của những cam kết hậu xung đột tại Ukraine.

Trước tình hình đó, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đang đứng trước áp lực phải thúc đẩy "tự chủ chiến lược". Các ý tưởng về một Hội đồng An ninh châu Âu có sự tham gia của Anh, hay việc khẩn trương xây dựng ngành công nghiệp máy bay không người lái và hệ thống phòng không riêng biệt đang được thảo luận ráo riết.

Rào cản từ bên trong

Tuy nhiên, con đường tiến tới một châu Âu độc lập về quốc phòng không hề bằng phẳng. Khi chủ nghĩa dân túy cực hữu đang lan rộng tại Pháp, Anh và Đức, giới lãnh đạo lục địa già gặp khó khăn trong việc thuyết phục cử tri chi tiền cho các dự án quân sự chung.

Thách thức lớn nhất hiện nay không chỉ là sự thiếu tin tưởng vào người đồng minh bên kia đại dương, mà còn là sự thiếu hụt lòng tin từ chính người dân trong nước. "Thế giới hậu Davos" đã thực sự bắt đầu – một thế giới mà ở đó, hoài niệm về trật tự cũ không còn là một chiến lược khả thi để tồn tại.