Tổng thống Zelensky cùng loạt lãnh đạo Ukraine đồng loạt trả lại huân chương cao quý nhất của Ba Lan

Ngày 20/6, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã có động thái đầy kiên quyết khi công khai việc gửi trả lại Huân chương Đại bàng Trắng – phần thưởng danh giá và cao quý nhất của Nhà nước Ba Lan – ngay sau khi phía Warsaw ra quyết định thu hồi giải thưởng này.

Sự việc không dừng lại ở cấp nguyên thủ khi một làn sóng từ bỏ các danh hiệu từ phía Ba Lan nhanh chóng lan rộng trong hàng ngũ các cựu lãnh đạo và quan chức cấp cao của chính quyền Kiev, đẩy căng thẳng giữa hai nước lên mức báo động.

Đóng gói huân chương gửi thẳng về văn phòng Tổng thống Ba Lan

Mồi lửa của cuộc đối đầu ngoại giao trực diện này bùng lên từ một bài đăng trên mạng xã hội vào ngày 20/6 của Tổng thống Volodymyr Zelensky. Nhà lãnh đạo Ukraine đã công bố bức ảnh chụp chiếc Huân chương Đại bàng Trắng cùng giấy chứng nhận đi kèm đã được đóng gói cẩn thận vào hộp để chuyển thẳng tới địa chỉ văn phòng của Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki.

"Chúng tôi tin rằng Huân chương Đại bàng Trắng được trao vào năm 2023 là dành cho người dân và quân đội Ukraine. Điều này đã được tuyên bố vào thời điểm đó. Hôm nay, tôi gửi Huân chương lại cho Tổng thống Ba Lan", Tổng thống Zelensky thẳng thắn tuyên bố.

Dẫu có hành động kiên quyết, ông Zelensky vẫn khẳng định Kiev luôn biết ơn sự hỗ trợ mà Warsaw đã dành cho mình suốt thời gian qua. Ông đồng thời đưa ra cam kết rằng Ukraine sẽ tiếp tục giữ thái độ cởi mở đối với mọi hình thức hợp tác có ý nghĩa thực chất với Ba Lan, nhằm mục đích tối thượng là né tránh các cách diễn giải mang tính mâu thuẫn xung quanh những trang sử khó khăn và đầy đau thương trong quá khứ chung của hai dân tộc.

Ngay sau động thái của ông Zelensky, một làn sóng phản ứng dây chuyền đã nổ ra trong giới chính trị Ukraine. Các cựu tổng thống Ukraine bao gồm ông Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko và Petro Poroshenko đồng loạt ra thông báo sẽ gửi trả lại Huân chương Đại bàng Trắng mà họ từng được trao tặng. Các cựu nguyên thủ lập luận rằng những căng thẳng hiện tại đang phá hủy và gây tổn hại nghiêm trọng đến chính những nỗ lực mà họ từng dày công thực hiện nhằm cải thiện mối bang giao với Ba Lan. Cùng lúc, Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov và Ngoại trưởng Andrii Sybiha cũng lên tiếng tuyên bố từ bỏ tất cả các giải thưởng mà phía Ba Lan từng trao tặng cho mình.

Ngòi nổ mang tên UPA và vết thương lịch sử chưa lành

Chuỗi hành động đáp trả quyết liệt của phía Ukraine diễn ra chỉ một ngày sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki, vào ngày 19/6, chính thức tuyên bố thu hồi Huân chương Đại bàng Trắng đối với ông Zelensky. Quyết định tước bỏ vinh dự này được phía Warsaw đưa ra sau khi Tổng thống Ukraine ký lệnh đổi tên một đơn vị quân đội nước này thành "Những anh hùng UPA".

UPA vốn là tên của một nhóm nổi dậy mang tư tưởng dân tộc chủ nghĩa hoạt động trong thời kỳ Thế chiến II. Trên thực tế, lực lượng này từng tham gia chiến đấu chống lại cả phát xít Đức, quân đội Liên Xô lẫn các đơn vị vũ trang Ba Lan tại khu vực. Đối với một bộ phận người dân Ukraine, UPA được tôn vinh như những "anh hùng" vì tinh thần kháng cự chống Liên Xô và phát xít Đức, đồng thời được xem là biểu tượng mãnh liệt trong nỗ lực của Kiev nhằm tìm kiếm sự độc lập, thoát khỏi tầm ảnh hưởng của Moskva.

Tuy nhiên, trong mắt người Ba Lan, UPA lại gắn liền với những ký ức kinh hoàng. Lực lượng này bị cáo buộc đã tham gia vào các cuộc thảm sát Volhynia tàn khốc trong giai đoạn từ năm 1943 đến 1945. Phía Ba Lan khẳng định đã có khoảng 100.000 công dân của họ bị các lực lượng dân tộc chủ nghĩa Ukraine sát hại dã man trong triều đại lịch sử này, và hàng nghìn người Ukraine sau đó cũng đã thiệt mạng trong các chiến dịch trả đũa đẫm máu.

Trước việc Ba Lan dùng lý do này để tước huân chương, Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha đã thẳng thừng chỉ trích quyết định của Tổng thống Ba Lan là một "sai lầm chiến lược". Ông đanh thép tuyên bố rằng không một nhà lãnh đạo nước ngoài nào có quyền "áp đặt lịch sử của chúng tôi lên chính chúng tôi".

Mâu thuẫn nội bộ Ba Lan và lời cảnh báo về "kẻ đắc lợi" duy nhất

Cuộc chiến biểu tượng này không chỉ làm rạn nứt quan hệ Kiev - Warsaw mà còn khoét sâu thêm những bất đồng ngay trong nội bộ chính phủ Ba Lan. Nhiều thành viên thuộc nội các Ba Lan – những người vốn thường xuyên có quan điểm đối lập với Tổng thống Nawrocki – đã lên tiếng bày tỏ sự lo ngại sâu sắc khi cho rằng cuộc đụng độ này đang trực tiếp mang lại lợi thế địa chính trị cho Nga.

Ngoại trưởng Ba Lan Radoslaw Sikorski cảnh báo một cách cay đắng: "Bên chiến thắng duy nhất trong cuộc chiến về lịch sử và huân chương này là Nga". Đồng quan điểm, Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan Wladyslaw Kosiniak-Kamysz cũng đưa ra nhận định đầy u ám rằng vụ tranh cãi ngoại giao trên là minh chứng cho thấy mối quan hệ đồng minh giữa Ba Lan và Ukraine đang "đi theo hướng rất xấu". Ông nhấn mạnh việc để căng thẳng leo thang giữa các quốc gia đồng minh "chỉ có lợi cho đối phương".

Bất chấp những áp lực và chỉ trích từ ngay trong lòng chính phủ, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki vào ngày 20/6 đã mạnh mẽ bác bỏ lập luận cho rằng quyết định của ông sẽ tiếp tay hay mang lại lợi ích cho Nga. Ông khẳng định hành động tước bỏ huân chương là hoàn toàn bắt buộc và cần thiết, bởi lòng tự trọng quốc gia của đất nước Ba Lan đã bị hành động của phía Ukraine xúc phạm một cách nghiêm trọng.