Nhiều tháng hứng chịu các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở tên lửa không khiến chương trình vũ khí của Iran ngừng hoạt động. Tehran được cho là đang tận dụng linh kiện dự trữ, cơ sở ngầm và kinh nghiệm từ chiến trường để từng bước khôi phục năng lực sản xuất.

Dù liên tục bị tấn công nhằm làm suy giảm năng lực quân sự, Iran vẫn duy trì hoạt động trong chương trình tên lửa và thậm chí được cho là đang cho ra đời những vũ khí mới.

Ngày 21/9, Hossein Mohebbi, người phát ngôn của lực lượng bán quân sự thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cảnh báo rằng nếu một cuộc tấn công mới xảy ra, Iran sẽ thay đổi cả loại vũ khí sử dụng lẫn địa bàn tác chiến.

Tuyên bố này được đưa ra sau khi xuất hiện nhiều nhận định cho thấy kho tên lửa của Iran vẫn là một lực lượng đáng chú ý. Trước đó vài tuần, Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Iran, cũng nói về một năng lực tên lửa mới được thử nghiệm trong chiến đấu nhằm vào một tàu chiến Mỹ.

Những tuyên bố liên tiếp từ giới chức Iran về năng lực quân sự của nước này được đưa ra sau nhiều tháng xung đột. Các báo cáo từ phương Tây trong tháng 9 cho thấy một phần những tuyên bố này có cơ sở.

Iran nối lại hoạt động sản xuất tên lửa

Theo Wall Street Journal ngày 10/9, Tehran đang khôi phục sản xuất tên lửa bằng cách tận dụng các linh kiện được dự trữ cùng những cơ sở đã được gia cố dưới lòng đất.

Diễn biến này cho thấy chiến dịch của Mỹ và Israel dù gây tổn thất cho nền tảng công nghiệp tên lửa Iran nhưng chưa thể loại bỏ hoàn toàn khả năng tái tạo năng lực của Tehran.

26-1790411533-vi-sao-iran-van-duy-tri-nang-luc-ten-lua-dang-gom-du-hung-chiu-nhieu-dot-tap-kich
 Các tướng lĩnh IRGC tham dự buổi ra mắt một tên lửa mới của Iran. Nguồn: IRGC/WANA/Reuters.

Freddy Khoueiry, nhà phân tích an ninh toàn cầu phụ trách khu vực Trung Đông và Bắc Phi tại công ty tình báo rủi ro RANE, nhận định việc Iran nối lại sản xuất có ý nghĩa đáng chú ý. Theo ông, điều đó cho thấy năng lực tái tạo của nền công nghiệp tên lửa Iran vẫn còn tồn tại, dù Tehran khó có thể đưa kho vũ khí trở lại mức trước chiến tranh trong tương lai gần.

Ông Khoueiry cho rằng Iran đang thiếu nhiều linh kiện do các cơ sở sản xuất và chuỗi cung ứng bị phá hủy hoặc gián đoạn. Nguồn linh kiện dự trữ có thể giúp Tehran bù đắp phần thiếu hụt, nhưng nguồn này cũng có giới hạn, đặc biệt trong bối cảnh lệnh phong tỏa của Mỹ vẫn được duy trì.

Theo chuyên gia này, Iran nhiều khả năng sẽ lựa chọn cách sản xuất kết hợp thay vì chỉ tập trung vào một nhóm tên lửa nhất định.

Tehran có động lực duy trì sản xuất với số lượng lớn các tên lửa đạn đạo tầm ngắn có chi phí thấp và đã được kiểm chứng trong chiến đấu, chẳng hạn Fateh-110, nhằm tấn công các mục tiêu ở khu vực lân cận vịnh Ba Tư.

Trong khi đó, những tên lửa đạn đạo tầm trung như Qassem Bassir nhiều khả năng vẫn được duy trì bởi chúng giữ vai trò quan trọng trong khả năng cảnh báo đối thủ bên ngoài khu vực vịnh Ba Tư.

Ông Khoueiry cho rằng Iran có thể tập trung vào những dòng tên lửa đã chứng minh hiệu quả và có khả năng sản xuất ổn định. Các linh kiện tiên tiến nhưng khan hiếm sẽ được dành cho những loại vũ khí có giá trị cao hơn, gồm tên lửa đạn đạo tầm trung độ chính xác cao, tên lửa chống hạm và các hệ thống khác.

Tái thiết ngay giữa lúc hứng chịu hỏa lực

Salma Eissa, nhà phân tích Trung Đông tại Armed Conflict Location & Event Data (ACLED), gọi diễn biến hiện nay là quá trình Iran “tái thiết trong khi hứng chịu hỏa lực”.

Theo ACLED, từ đầu tháng 7, Mỹ liên tiếp tiến hành các cuộc không kích nhằm vào những cơ sở tên lửa lớn của Iran. Các mục tiêu bao gồm căn cứ tên lửa ở miền Nam như Jam, các tổ hợp kiên cố dưới lòng đất như Khorramabad, cùng nhiều cơ sở tên lửa cố định và đường hầm khác.

Các cuộc tấn công cũng nhắm tới tổ hợp quân sự Parchin và khu điện tử Shiraz, nơi có những cơ sở sản xuất công nghệ dẫn đường tên lửa.

Bà Eissa cho rằng chiến dịch này đang tạo sức ép lên nhiều tầng khác nhau trong hệ thống tên lửa của Iran, từ nền tảng sản xuất, cơ sở lưu trữ và phóng được gia cố, hệ thống điện tử quân sự cho đến các mạng lưới giám sát và liên lạc cần thiết để vận hành vũ khí.

Tuy nhiên, việc hoạt động lắp ráp được nối lại cho thấy Iran vẫn còn các linh kiện, nhân lực chuyên môn và những cơ sở ngầm có khả năng hỗ trợ sản xuất vũ khí tác chiến. Dù vậy, nền tảng công nghiệp dưới lòng đất của nước này đã suy yếu đáng kể.

Bà Eissa dẫn các đánh giá của Mỹ hồi tháng 4 cho rằng hơn 80% cơ sở sản xuất tên lửa và động cơ nhiên liệu rắn đã bị hư hại. Theo bà, việc thay thế các máy công cụ chuyên dụng và nguồn đầu vào nhập khẩu khó khăn hơn nhiều so với việc đơn thuần mở lại một xưởng lắp ráp.

Thích nghi với cuộc chiến tiêu hao

Theo nhà phân tích của ACLED, Iran nhiều khả năng sẽ theo đuổi một chiến lược tái thiết gồm hai tầng. Một mặt là duy trì sản xuất số lượng lớn ở phân khúc giá rẻ, chẳng hạn tên lửa đạn đạo tầm ngắn; mặt khác là có sự nâng cấp có chọn lọc về mức độ tinh vi đối với những hệ thống cao cấp.

Bà Eissa cho rằng Iran vẫn đang tiến hành một cuộc chiến tiêu hao ở khu vực vịnh Ba Tư. Trong bối cảnh đó, các UAV giá rẻ, có thể thay thế và tên lửa tầm ngắn phù hợp hơn với yêu cầu tạo ra số lượng lớn.

Ông Khoueiry nhận định Iran có thể kết thúc cuộc chiến với số lượng tên lửa thấp hơn so với hồi tháng 2, nhưng lực lượng còn lại có thể có năng lực và khả năng chống chịu tốt hơn xét trên tổng thể.

Theo ông, cuộc xung đột đang cung cấp cho Tehran những thông tin quan trọng về loại tên lửa nào có hiệu quả cao hơn trước các hệ thống phòng không phương Tây, cũng như những địa điểm phóng nào có khả năng tồn tại tốt hơn.

Iran được cho là đã bắt đầu thích ứng bằng cách đưa thêm hoạt động sản xuất, lắp ráp xuống dưới lòng đất và phân tán một phần cơ sở hạ tầng tên lửa.

Ở chiều ngược lại, những cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran dù không đạt được mục tiêu vẫn có thể gây tổn thất cho đối phương khi buộc Mỹ và các đồng minh phải sử dụng số lượng lớn tên lửa đánh chặn có chi phí cao.

Trong một cuộc tập kích của Iran nhằm vào các căn cứ Mỹ ở Jordan hồi tháng 9, lực lượng phòng thủ Mỹ đã sử dụng 60-70 tên lửa đánh chặn MIM-104 Patriot cùng hơn 10 tên lửa THAAD để đối phó khoảng 20 tên lửa Iran đang bay tới.

Dù vậy, khả năng khôi phục nền tảng công nghiệp trong điều kiện các lệnh trừng phạt ngày càng siết chặt vẫn được xem là “hạn chế chính” của Iran.

Không chỉ Tehran đang thích ứng với cuộc chiến. Mỹ, Israel và các quốc gia Arab vùng Vịnh cũng được cho là đang tích lũy thêm kinh nghiệm về quy luật phóng, quỹ đạo và chiến thuật của Iran, đồng thời cải thiện năng lực đánh chặn, tác chiến điện tử và các chiến dịch nhằm đối phó lực lượng đối phương.

Thùy Dương (SHTT)