Thế giới
28/09/2026 06:23Vì sao thương vụ F-35 trị giá 24 tỷ USD giữa Mỹ và Ảrập Xêút gây tranh cãi?
Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông báo phê duyệt việc bán 48 tiêm kích F-35 cho Ảrập Xêút, mở ra khả năng Riyadh sở hữu loại máy bay chiến đấu tiên tiến được trang bị công nghệ tàng hình.
Đây là bước thay đổi đáng chú ý trong chính sách của Washington, bởi Ảrập Xêút đã nhiều năm tìm cách tiếp cận F-35 nhưng chưa được Mỹ chấp thuận. Một trong những nguyên nhân trước đây liên quan đến việc Washington cung cấp loại máy bay này cho Israel.
Theo luật pháp Mỹ, Israel được đảm bảo quyền tiếp cận những hệ thống vũ khí hiện đại nhất do Washington phát triển, qua đó duy trì ưu thế về năng lực quân sự so với các nước láng giềng trong khu vực.
Lo ngại công nghệ F-35 có thể đến tay Trung Quốc
Theo BBC, Quốc hội Mỹ có 30 ngày để xem xét hoặc tìm cách ngăn chặn thương vụ trị giá 24 tỷ USD với Riyadh, vốn là một trong những khách hàng lớn của ngành công nghiệp vũ khí Mỹ.
Hạ nghị sĩ Đảng Dân chủ Raja Krishnamoorthi ngày 17/9 đã công khai phản đối kế hoạch này. Ông cảnh báo việc chuyển giao F-35 có nguy cơ đưa những công nghệ quân sự tiên tiến của Mỹ vào tầm tay Trung Quốc.
Một số nghị sĩ Đảng Dân chủ cùng các quan chức quốc phòng Mỹ cũng đưa ra mối quan ngại tương tự. Theo những ý kiến này, Riyadh có thể chia sẻ các công nghệ nhạy cảm trên F-35 với Trung Quốc trong bối cảnh hai nước đang có quan hệ đối tác an ninh.
Ở chiều ngược lại, Bộ Ngoại giao Mỹ khi công bố thỏa thuận ngày 17/9 cho rằng thương vụ phù hợp với các mục tiêu về chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia của Washington.
Bộ này đánh giá thỏa thuận sẽ góp phần củng cố an ninh cho một đồng minh lớn của Mỹ ngoài NATO, đồng thời nhấn mạnh vai trò của Ảrập Xêút trong việc thúc đẩy ổn định chính trị và tiến bộ kinh tế tại Vùng Vịnh.
Washington cũng khẳng định việc bán các máy bay cùng những thiết bị và dịch vụ hỗ trợ đi kèm sẽ không làm thay đổi cán cân quân sự trong khu vực.
Ảrập Xêút có thể tiến gần năng lực F-35 của Israel
Thương vụ được đề xuất diễn ra trong bối cảnh Tổng thống Trump có mối quan hệ thân thiết với Thái tử Ảrập Xêút Mohammed bin Salman. Nhà lãnh đạo này từng đến Nhà Trắng vào tháng 11 năm ngoái và gặp ông Trump tại Riyadh hồi tháng 5/2025.
Tại cuộc gặp tháng 5/2025, hai bên đã ký một thỏa thuận bán vũ khí trị giá 142 tỷ USD, được Nhà Trắng mô tả là thương vụ bán vũ khí quốc phòng lớn nhất trong lịch sử.
Nếu Washington hoàn tất việc bán 48 chiếc F-35 do tập đoàn Lockheed Martin sản xuất, Ảrập Xêút sẽ sở hữu năng lực gần tương đương Israel về loại máy bay này. Hiện Israel có 50 F-35 trong biên chế.
Tuy nhiên, Israel cũng đang tiếp tục mở rộng phi đội. Bộ Ngoại giao nước này hồi tháng 5 thông báo kế hoạch mua thêm một phi đội F-35. Theo Jerusalem Post, thương vụ mới sẽ đưa tổng số F-35 của Israel lên 100 chiếc.
F-35A hiện có giá khoảng 82,5 triệu USD mỗi chiếc.
Thương vụ diễn ra giữa nhiều vấn đề nhạy cảm
Quan hệ giữa Mỹ và Ảrập Xêút từng chịu sự giám sát chặt chẽ của Quốc hội Mỹ liên quan đến các thương vụ vũ khí sau vụ nhà báo Ảrập Xêút Jamal Khashoggi bị sát hại năm 2018.
Dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden, Washington từng tuyên bố có thể cân nhắc cung cấp F-35 cho Riyadh nếu nước này bình thường hóa quan hệ với Israel. Tuy nhiên, nỗ lực ngoại giao này cuối cùng không đạt kết quả.
Kế hoạch bán F-35 hiện được thúc đẩy trong bối cảnh Ảrập Xêút đang giao tranh với lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn tại Yemen. Houthi kiểm soát phần lớn khu vực phía tây Yemen và gần đây tiếp tục giành thêm nhiều khu vực dọc bờ Biển Đỏ từ các lực lượng ủng hộ chính phủ được Riyadh hậu thuẫn.
Hai nguồn tin am hiểu vấn đề nói với CBS News rằng Thái tử Mohammed bin Salman từng trực tiếp thúc giục Tổng thống Trump tiến hành hành động quân sự nhằm vào Houthi.
Dù vậy, theo các nguồn tin này, Nhà Trắng cho đến nay vẫn chưa đồng ý để quân đội Mỹ trực tiếp tham gia cuộc xung đột tại Yemen.
Thùy Dương (SHTT)
Bài đọc nhiều
