Việc xử lý sai phạm tại hai điểm thi ở Quảng Trị và Tuyên Quang đang đặt ra hai bài toán hoàn toàn khác nhau cho cơ quan quản lý. Nếu tại Quảng Trị, các trường hợp vi phạm đã được xác định cụ thể, thì ở Tuyên Quang, việc xử lý kết quả thi của 328 thí sinh vẫn phụ thuộc vào quá trình điều tra và đánh giá chứng cứ.

Cùng xử lý tiêu cực nhưng tính chất hoàn toàn khác

Đề nghị hủy kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đối với 5 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Lê Trực (Quảng Trị) cho thấy cơ quan chức năng đang áp dụng đúng quy chế khi đã có căn cứ xác định rõ từng trường hợp vi phạm.

Tuy nhiên, dư luận hiện quan tâm nhiều hơn đến hướng xử lý tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, nơi có 328 thí sinh dự thi và đang được điều tra vì những dấu hiệu bất thường liên quan đến kết quả.

Dù đều xuất phát từ mục tiêu bảo đảm sự công bằng, minh bạch của kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhưng xét về bản chất pháp lý, hai vụ việc có nhiều điểm khác biệt.

Tại Quảng Trị, sai phạm được xác định theo từng cá nhân. Sau quá trình điều tra, đối chiếu chứng cứ và dữ liệu kỹ thuật, cơ quan chức năng đã xác định được cụ thể những thí sinh có hành vi vi phạm quy chế.

Chính vì vậy, việc đề nghị hủy kết quả thi đối với 5 thí sinh này được xem là có đầy đủ căn cứ pháp lý, đồng thời không ảnh hưởng đến kết quả của toàn điểm thi hay quá trình tuyển sinh trên phạm vi cả nước.

Ngược lại, tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, quy mô vụ việc lớn hơn rất nhiều. Sau khi xuất hiện số lượng điểm 10 môn Toán bất thường, cơ quan điều tra đã khởi tố vụ án, bắt tạm giam nhiều cán bộ liên quan để làm rõ dấu hiệu tiêu cực.

Điểm mấu chốt là đến thời điểm này, cơ quan điều tra vẫn chưa kết luận thí sinh nào thực sự được can thiệp kết quả, thí sinh nào đạt điểm bằng năng lực thực tế.

Nói cách khác, nếu ở Quảng Trị, người vi phạm đã được "chỉ mặt, gọi tên", thì tại Tuyên Quang, quá trình phân loại trách nhiệm đối với từng thí sinh vẫn đang tiếp diễn.

03-1785725900-328-thi-sinh-chuyen-tuyen-quang-co-bi-huy-ket-qua-thi-nhu-5-thi-sinh-gian-lan-o-quang-tri

Những kịch bản có thể xảy ra

Từ cách xử lý tại Quảng Trị, nhiều ý kiến cho rằng sau khi cơ quan điều tra hoàn tất kết luận, các thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang có thể được phân thành nhiều nhóm để xử lý.

Với những trường hợp bị chứng minh có hành vi gian lận hoặc được can thiệp kết quả, khả năng cao sẽ bị hủy kết quả thi theo đúng quy định. Nếu đã trúng tuyển hoặc nhập học đại học, các trường hợp này có thể bị buộc thôi học tương tự các vụ gian lận thi cử từng xảy ra trước đây.

Ngược lại, nếu cơ quan chức năng xác định bài thi của thí sinh hoàn toàn không bị tác động, kết quả thi sẽ tiếp tục được công nhận. Dữ liệu tuyển sinh sẽ được cập nhật để bảo đảm quyền lợi chính đáng của các em.

Một phương án khác cũng được đặt ra là tổ chức thi lại đối với toàn bộ hoặc một phần thí sinh tại điểm thi nếu quá trình điều tra không thể phân định rõ ràng đâu là bài thi bị can thiệp, đâu là kết quả phản ánh đúng năng lực.

Giải pháp này được đánh giá có thể bảo đảm tính công bằng, tránh bỏ sót những thí sinh học thật, thi thật nhưng cũng không để các kết quả thiếu  tin cậy tiếp tục được sử dụng trong tuyển sinh.

Bài toán khó giữa pháp luật và quyền lợi thí sinh

Theo nhiều chuyên gia giáo dục, bài học từ Quảng Trị cho thấy nguyên tắc xử lý là vi phạm đến đâu xử lý đến đó. Tuy nhiên, trường hợp tại Tuyên Quang đòi hỏi sự thận trọng hơn rất nhiều bởi phạm vi ảnh hưởng lớn và liên quan trực tiếp đến quyền lợi của hàng trăm học sinh.

So với vụ việc tại Trường THPT Lê Trực chỉ có từ 5 đến 9 thí sinh liên quan và sai phạm đã được cá thể hóa, thì tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, quy mô lên tới 328 thí sinh, trong khi bản chất vụ việc được xác định là nghi vấn can thiệp mang tính hệ thống.

Điều đó đồng nghĩa, cơ quan chức năng chưa thể mặc nhiên kết luận toàn bộ thí sinh tại điểm thi đều có vi phạm.

Trao đổi về vấn đề này, thầy Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành Trường TH, THCS&THPT FPT Bắc Giang, nhận định đây là một tình huống đặc biệt phức tạp đối với công tác tổ chức thi và tuyển sinh đại học.

Theo thầy Hiền, một mặt, kết quả điều tra cần làm rõ mức độ chính xác và độ tin cậy của kết quả thi. Mặt khác, quá trình tuyển sinh đại học không thể kéo dài quá lâu vì sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của thí sinh cũng như kế hoạch tuyển sinh của các trường.

Ông cho rằng cần tách bạch hai vấn đề.

Thứ nhất là trách nhiệm của từng thí sinh. Điều này chỉ có thể được xác định thông qua chứng cứ, hành vi cụ thể và mức độ tham gia của từng cá nhân.

Thứ hai là giá trị pháp lý của kết quả thi. Ngay cả khi chưa đủ căn cứ kết luận một thí sinh có vi phạm, cơ quan quản lý vẫn phải xem xét liệu kết quả của cả buổi thi còn đủ độ tin cậy để sử dụng trong tuyển sinh hay không.

"Không thể vì chưa xác định được lỗi cá nhân mà mặc nhiên công nhận mọi kết quả. Nhưng cũng không thể vì buổi thi xảy ra sai phạm mà mặc nhiên coi tất cả thí sinh đều là người gian lận", thầy Hiền nhận định.

Theo ông, đây chính là thách thức lớn nhất, làm sao để tìm được phương án vừa đúng quy định pháp luật, vừa bảo đảm công bằng và hạn chế tối đa ảnh hưởng đối với những học sinh học thật, thi thật.

Liên quan đến công tác xử lý tiêu cực trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tại Hội nghị Giám đốc Sở GD&ĐT, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh những sai phạm xảy ra là điều đáng tiếc, đồng thời yêu cầu toàn ngành nghiêm túc nhìn nhận trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng để xử lý đúng pháp luật, qua đó bảo đảm sự công bằng và khôi phục niềm tin đối với kỳ thi.

Theo An An (SHTT)