Trước những băn khoăn về tính cần thiết của một kỳ thi chuẩn hóa trên bình diện quốc gia khi tỷ lệ đỗ luôn ở mức tiệm cận tuyệt đối, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) vừa qua đã đưa ra những giải trình chi tiết.

Giải đáp thắc mắc quen thuộc từ dư luận về việc "năm nào cũng hơn 99% đỗ tốt nghiệp thì thi để làm gì", đại diện Bộ GD&ĐT đã đưa ra một hình ảnh so sánh thực tế: Trong bất kỳ một dây chuyền sản xuất nào, ngay cả khi ghi nhận đến 99% sản phẩm đầu ra đạt tiêu chuẩn, người ta cũng không thể vì thế mà loại bỏ khâu kiểm tra chất lượng cuối cùng.

Thi tốt nghiệp THPT 2025 vào ngày nào?
Ảnh minh họa.

Bộ GD&ĐT đánh giá, kể từ giai đoạn 2015, đặc biệt là từ năm 2020 trở lại đây, kỳ thi tốt nghiệp THPT đã bộc lộ rõ những ưu điểm vượt trội. Mô hình này giúp bảo đảm sự công bằng cho thí sinh ở mọi vùng miền, tối ưu hóa chi phí cho xã hội, giảm bớt áp lực thi cử lặp đi lặp lại và cung cấp nguồn dữ liệu đáng tin cậy cho công tác tuyển sinh đại học. Sự cần thiết của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia cũng nhận được sự đồng thuận cao từ phần lớn các nhà quản lý giáo dục, giới chuyên gia, nhà khoa học và đội ngũ giáo viên.

Phía Bộ đã chỉ ra ba căn nguyên cốt lõi để giữ vững kỳ thi này:

Thứ nhất, đối với một bộ phận không nhỏ cán bộ giáo viên và học sinh, kỳ thi đóng vai trò là động lực bắt buộc; nếu không có kỳ thi thì sẽ xuất hiện tình trạng không học và không dạy.

Thứ hai, thiếu đi một kỳ thi được tổ chức bài bản, nghiêm túc trên quy mô toàn quốc, các nhà quản lý giáo dục sẽ không có đủ cơ sở dữ liệu tin cậy để đánh giá đúng thực trạng của nền giáo dục phổ thông tại từng địa phương cũng như trên phạm vi cả nước.

Thứ ba, việc công khai, minh bạch dữ liệu thi giúp cơ quan quản lý dễ dàng phát hiện những dấu hiệu bất thường trong kết quả tại một số vùng thi — điều mà hiếm có kỳ thi nào hiện nay có thể thực hiện được.

Bên cạnh vai trò xét tốt nghiệp, kết quả của kỳ thi tiếp tục là một trụ cột quan trọng trong tuyển sinh đại học. Số liệu thống kê ghi nhận năm 2025 cho thấy, có tới 50,32% tân sinh viên nhập học dựa trên kết quả thi tốt nghiệp THPT, trong khi phương thức xét học bạ THPT chiếm 29,24%. Cấu trúc này minh chứng cho việc nguồn dữ liệu từ kỳ thi quốc gia đang được ứng dụng rộng rãi nhất, song song với việc bảo đảm quyền phát triển các công cụ tuyển sinh riêng của từng trường.

Bộ GD&ĐT nhận định, với quy mô và độ chuẩn hóa cao, kết quả kỳ thi là nguồn dữ liệu chất lượng để các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp tự chủ lựa chọn. Các đơn vị có đủ năng lực vẫn được phép tự tổ chức các kỳ thi riêng phục vụ nhu cầu tuyển chọn chuyên biệt.

Tuy nhiên, nhằm bảo vệ quyền lợi người học, Bộ GD&ĐT khẳng định sẽ áp dụng các công cụ quản lý để siết chặt công tác tuyển sinh. Động thái này nhằm ngăn chặn nguy cơ tái diễn kịch bản các trường tự phát triển quá nhiều phương thức xét tuyển theo kiểu "trăm hoa đua nở", gây ra sự phức tạp, tốn kém, áp lực và mất bình đẳng cho thí sinh cũng như toàn xã hội.

Dù không mang tính bắt buộc đối với tất cả các trường, kết quả của kỳ thi chuẩn hóa quốc gia vẫn được xác định là một căn cứ quan trọng hàng đầu phục vụ cho công tác xét tuyển đại học và cao đẳng.