Xã hội
07/11/2026 10:11Đề xuất đầu tư gần 162.400 tỷ đồng làm 3 tuyến cao tốc miền núi, dự kiến khai thác từ năm 2031
Sáng 7/11, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình Quốc hội tờ trình về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc tại khu vực miền núi, gồm Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên (đoạn qua tỉnh Sơn La), Bảo Hà - Lai Châu (đoạn Bảo Hà - Tân Phong) và Quảng Ngãi - Kon Tum.
Theo đề xuất, tổng chiều dài các tuyến khoảng 430 km, được thiết kế với quy mô 4 làn xe, tốc độ tối đa theo thiết kế từ 80-100 km/h tùy từng dự án. Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 162.400 tỷ đồng, trong đó ngân sách trung ương dự kiến đóng góp hơn 158.300 tỷ đồng.
Chính phủ dự kiến triển khai công tác chuẩn bị đầu tư trong giai đoạn 2026-2027. Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công xây dựng sẽ được thực hiện từ năm 2027. Mục tiêu đặt ra là cơ bản hoàn thành cả 3 dự án vào năm 2030, sau đó đưa vào khai thác từ năm 2031.
Ba tuyến cao tốc mở rộng kết nối các khu vực miền núi
Trong số các dự án được đề xuất, tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn thuộc tỉnh Sơn La, có chiều dài lớn nhất, gần 180 km. Tổng vốn đầu tư dự kiến khoảng 63.120 tỷ đồng. Công trình được kỳ vọng tăng cường liên kết Sơn La với Hà Nội và các địa phương trong khu vực, đồng thời góp phần hoàn thiện mạng lưới cao tốc tại vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Dự án Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, dài khoảng 119 km, đi qua địa bàn Lào Cai và Lai Châu, với kinh phí dự kiến 50.990 tỷ đồng. Tuyến đường được kỳ vọng cải thiện khả năng kết nối Lai Châu với Hà Nội và các tỉnh lân cận, khắc phục những hạn chế của hệ thống giao thông hiện tại, đặc biệt là nguy cơ giao thông bị chia cắt do sạt lở ở khu vực miền núi.
Trong khi đó, tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum có chiều dài khoảng 132 km, nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi, với tổng mức đầu tư gần 48.300 tỷ đồng. Dự án giữ vai trò kết nối giao thông theo trục Đông - Tây, liên thông cao tốc Bắc - Nam phía Đông với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, qua đó tạo điều kiện để khu vực Tây Nguyên kết nối thuận lợi hơn với hệ thống cảng biển phía Đông.
Theo Bộ trưởng Trần Hồng Minh, việc sớm triển khai các tuyến cao tốc này là cần thiết bởi hệ thống quốc lộ kết nối những địa phương miền núi với các trung tâm kinh tế vùng vẫn còn nhiều hạn chế về quy mô và tiêu chuẩn kỹ thuật. Bên cạnh đó, các tuyến đường hiện hữu thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai.
Khi các tuyến cao tốc được đưa vào sử dụng, thời gian di chuyển dự kiến giảm khoảng 50-60% so với đi lại bằng quốc lộ. Qua đó, các dự án được kỳ vọng tạo động lực cho giao thương, sản xuất, du lịch, góp phần giảm nghèo và củng cố quốc phòng, an ninh.
Vì sao Chính phủ đề xuất sử dụng vốn đầu tư công?
Đối với phương án triển khai, Chính phủ kiến nghị thực hiện cả 3 dự án bằng hình thức đầu tư công, thay vì huy động vốn tư nhân theo phương thức đối tác công tư (PPP), loại hợp đồng BOT.
Theo kết quả nghiên cứu, các dự án từng được xem xét phương án BOT. Tuy nhiên, tính toán tài chính cho thấy ngay cả khi Nhà nước tham gia góp 50-70% tổng mức đầu tư, vẫn chưa thể xác định được thời gian hoàn vốn.
Ngoài yếu tố tài chính, các tuyến đường đều đi qua khu vực miền núi, biên giới có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, nơi tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Đây cũng là những công trình được đánh giá có vai trò quan trọng đối với liên kết vùng và nhiệm vụ quốc phòng, an ninh.
Để bảo đảm tiến độ, Chính phủ đề xuất Quốc hội xem xét 5 nhóm cơ chế, chính sách đặc biệt. Các nội dung gồm ủy quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư trong thời gian Quốc hội không họp; cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch và bố trí bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu đối với các gói thầu thuộc dự án, với trình tự và thủ tục thực hiện theo quy định của pháp luật về đấu thầu.
Cơ quan thẩm tra lưu ý nguồn vốn và nguy cơ lãng phí
Trình bày báo cáo thẩm tra tại phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi cho biết cơ quan này cơ bản đồng tình với sự cần thiết đầu tư 3 tuyến cao tốc. Các dự án được đánh giá có khả năng tháo gỡ những điểm nghẽn về hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và tăng cường kết nối giữa các vùng.
Dù vậy, Ủy ban đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát tổng mức đầu tư, khả năng cân đối vốn và phương án triển khai, đặc biệt là phần kinh phí dự kiến bố trí sau năm 2030.
Đối với tuyến Bảo Hà - Lai Châu, cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc phương án sử dụng toàn bộ vốn ngân sách trung ương để giảm áp lực cân đối ngân sách cho tỉnh Lai Châu, đồng thời tạo điều kiện để địa phương dành nguồn lực đầu tư các tuyến đường kết nối.
Với dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, vấn đề tái định cư được đặc biệt lưu ý do có khoảng 4.970 hộ gia đình bị ảnh hưởng, trong đó khoảng 920 hộ phải bố trí tái định cư tập trung. Cơ quan thẩm tra đề nghị bảo đảm điều kiện sống tại nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Riêng tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum, nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục nghiên cứu, tối ưu hướng tuyến nhằm hạn chế diện tích rừng tự nhiên phải chuyển đổi mục đích sử dụng, nhất là diện tích rừng phòng hộ đầu nguồn.
Về các cơ chế đặc biệt, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần thận trọng với việc mở rộng phạm vi chỉ định thầu. Những gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh nên được tổ chức đấu thầu theo quy định; chỉ áp dụng chỉ định thầu trong trường hợp đặc biệt và thực sự cần thiết, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch, hiệu quả sử dụng vốn nhà nước.
Cơ quan thẩm tra cũng yêu cầu làm rõ phạm vi và điều kiện áp dụng từng cơ chế đặc thù, tăng cường giám sát trong quá trình thực hiện để phòng ngừa thất thoát, lãng phí.
Biên Thùy (SHTT)
Bài đọc nhiều
