Lịch nghỉ lễ, Tết cần được tính toán dài hạn, tránh điều chỉnh vào phút chót

Mới đây, kỳ nghỉ Tết Dương lịch đã được hoán đổi, kéo dài từ ngày 1-1 đến 4-1-2026, thay vì chỉ nghỉ một ngày theo quy định. Bộ Nội vụ cho biết việc điều chỉnh nhằm kích cầu du lịch và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Dù nhiều ý kiến đồng tình với việc kéo dài thời gian nghỉ, song việc thay đổi sát thời điểm áp dụng lại khiến không ít người rơi vào thế bị động.

PGS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa Giáo dục của Quốc hội, cho rằng hoán đổi ngày nghỉ trong các dịp Tết Dương lịch hay Tết Nguyên đán không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn phản ánh cách quản trị xã hội. Theo ông, việc xin điều chỉnh lịch nghỉ chỉ trước đó khoảng một tuần là quá cập rập, trong khi những quyết định ảnh hưởng diện rộng cần được chuẩn bị từ sớm và giữ ổn định. Các điều chỉnh mang tính “nước đến chân mới nhảy” dễ khiến kế hoạch công việc, học tập, đi lại hay sinh hoạt gia đình đã được tính toán từ trước của người dân và cơ quan, doanh nghiệp bị đảo lộn.

Từ thực tiễn quốc tế, PGS Bùi Hoài Sơn chỉ ra rằng nhiều quốc gia công bố lịch nghỉ lễ từ rất sớm, thậm chí trước cả năm hoặc nhiều năm, để người dân chủ động sắp xếp công việc, học tập, du lịch và sum họp gia đình. Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, mức độ hội nhập ngày càng sâu, yêu cầu về sự ổn định và khả năng dự báo từ phía Nhà nước càng trở nên quan trọng.

Theo ông Sơn, vấn đề không nằm ở việc có hoán đổi ngày nghỉ hay không, mà là cần xây dựng nguyên tắc ổn định ngay từ đầu năm, thậm chí luật hóa hoặc thiết kế thành một khung quy định mang tính lâu dài. Khi đó, người dân chỉ cần nhìn lịch là có thể biết trước kế hoạch nghỉ ngơi, doanh nghiệp chủ động sản xuất kinh doanh, còn cơ quan quản lý cũng không phải lặp lại quy trình xin – cho mỗi năm.

Ở góc độ văn hóa – xã hội, PGS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh nghỉ lễ không chỉ là câu chuyện số lượng ngày nghỉ, mà còn gắn với giá trị văn hóa và nhu cầu tái tạo sức lao động. Tết, dù là Dương lịch hay Âm lịch, đều là thời điểm đặc biệt để sum vầy, nghỉ ngơi và cân bằng giữa bản sắc truyền thống với nhịp sống hiện đại. Một chính sách nghỉ lễ ổn định, khoa học và lấy con người làm trung tâm sẽ giúp giảm áp lực đột biến lên giao thông, du lịch, dịch vụ, đồng thời tạo sự chủ động cho người lao động và doanh nghiệp.

Nhìn rộng hơn, các chuyên gia cho rằng đây là vấn đề của phương thức quản trị quốc gia. Mọi chính sách cần được chuẩn bị từ sớm, có tham vấn đầy đủ, dự báo tác động và công bố kịp thời. Những thay đổi vào phút chót cho thấy tư duy quản lý vẫn còn nặng về xử lý tình huống, chưa thực sự đặt sự chủ động và an tâm của người dân, cũng như hiệu quả vận hành của nền kinh tế, ở vị trí trung tâm.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Phước Thắng, giảng viên Trường Đại học Hòa Bình, nhận định việc hoán đổi lịch nghỉ vào giờ chót cho thấy sự “mắc kẹt” trong cách quản trị ngày nghỉ. Quy trình lấy ý kiến các bộ, ngành hằng năm vừa tốn kém nguồn lực hành chính, vừa tạo độ trễ thông tin. Trong khi đó, việc “khuyến khích” doanh nghiệp áp dụng lịch nghỉ của khu vực công dễ dẫn tới sự lệch pha trong xã hội, gây khó khăn cho các gia đình có người làm ở khu vực nhà nước, người làm tư nhân hoặc con cái đi học theo lịch cố định.

Theo ông Thắng, về trước mắt, cơ quan quản lý có thể phê duyệt sẵn lịch nghỉ cho 3-5 năm để người dân, doanh nghiệp và đối tác quốc tế chủ động kế hoạch. Về trung hạn, cần chuyển từ tư duy quyết định hành chính hàng năm sang luật hóa nguyên tắc hoán đổi ngày nghỉ, nhằm giảm thủ tục xin – cho và tiệm cận thông lệ quốc tế. Về lâu dài, giải pháp căn cơ là xem xét tăng quỹ phép năm hoặc tổng số ngày nghỉ lễ. Khi số ngày nghỉ đủ lớn, người lao động có thể tự chủ sắp xếp thời gian mà không phải chờ đợi các quyết định hoán đổi từ phía Nhà nước.