Miền Bắc rét sớm, lạnh sâu vì sao?

Không khí lạnh liên tiếp tràn về, nền nhiệt giảm sâu

Trong tháng 10, miền Bắc đã trải qua ba đợt không khí lạnh. Đợt đầu (19/10) khiến nhiệt độ vùng đồng bằng giảm xuống còn 18–20°C, vùng núi 15–17°C, nhiều nơi chỉ còn 12–13°C. Tại Mẫu Sơn (Lạng Sơn) ghi nhận mức lạnh kỷ lục 9°C, còn Tam Đảo (Phú Thọ) và Sìn Hồ (Lai Châu) khoảng 12°C.

Đợt hai (26/10) nền nhiệt phổ biến 19–22°C, vùng núi cao dưới 15°C.

Đợt ba bắt đầu từ 30/10 và kéo dài đến nay, khiến Hà Nội chỉ còn 17°C, vùng núi cao 12°C, Mẫu Sơn 10°C. Sáng và tối, người dân phải khoác áo ấm khi ra đường.

Vì sao rét đến sớm và lạnh sâu hơn mọi năm?

Trao đổi với VnExpress, TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng Khí hậu nhận định, gió mùa Đông Bắc năm nay đến đúng thời điểm trung bình nhiều năm (giữa đến cuối tháng 10). Tuy nhiên, khác biệt nằm ở chỗ cường độ lạnh mạnh ngay từ đầu, khiến nhiệt độ giảm sâu cả ban ngày – tạo cảm giác mùa đông “gõ cửa” sớm.

Từ cuối tháng 10, các đợt sóng lạnh nối tiếp nhau, không khí lạnh lệch đông mang theo hơi ẩm từ biển vào đất liền. Sự kết hợp giữa rét và ẩm khiến miền Bắc xuất hiện sương mù, mưa nhỏ, trời ẩm ướt – khác hẳn kiểu rét khô thường thấy. “Chính độ ẩm cao khiến cái lạnh năm nay thấm và kéo dài hơn, đặc biệt ở đồng bằng và ven biển”, TS Kiên lý giải.

Cũng trao đổi với nguồn tin trên, TS Nguyễn Bình Phong (Đại học Tài nguyên và Môi trường) bổ sung rằng năm nay hiện tượng La Nina đang hoạt động, vốn gắn liền với những mùa đông lạnh hơn trung bình ở khu vực Đông Á, bao gồm Việt Nam.

Hai chuyên gia dự báo, La Nina có thể kéo dài đến đầu năm 2026, khiến mùa đông 2025–2026 nhiều khả năng còn rét hơn năm trước, với các đợt rét đậm, rét hại dày đặc vào giai đoạn tháng 12/2025 đến 2/2026. Ngoài ra, mưa phùn và sương mù ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ có thể đến sớm và kéo dài, trong khi Nam Bộ, Tây Nguyên sẽ bước vào mùa khô muộn hơn.

Toàn cầu nóng lên nhưng rét lại cực đoan hơn

Theo Báo cáo Đánh giá lần thứ sáu của IPCC (AR6), biến đổi khí hậu toàn cầu đang làm thay đổi hệ thống gió mùa và hiện tượng ENSO (El Nino – La Nina). “Trái đất ấm lên không có nghĩa là hết lạnh, mà khiến các đợt rét trở nên cực đoan, bất thường hơn – có thể mạnh hoặc kéo dài hơn trung bình”, TS Kiên nhấn mạnh.

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng La Nina và El Nino vẫn chi phối thời tiết, nhưng trong bối cảnh khí hậu ấm lên, sóng lạnh xuất hiện thất thường và khắc nghiệt hơn, kéo theo hiện tượng mưa phùn, sương mù và rét cực đoan ngày càng gia tăng.

Dự báo mùa đông sắp tới: Rét kéo dài, xuất hiện nhiều đợt mạnh

Theo TS Phong, mỗi tháng cuối năm sẽ có khoảng ba đợt không khí lạnh: Tháng 11: Ba đợt lạnh, đợt giữa tháng mạnh nhất, mang kiểu rét khô và âm u.

Tháng 12: Không khí lạnh dồn dập hơn, ba đợt rét rõ rệt; cuối tháng 12 – đầu tháng 1/2026 có thể là đợt rét đậm, rét hại trên diện rộng đầu tiên, với nhiệt độ ban đêm xuống 15–17°C, vùng núi có băng giá, sương muối.

Tháng 1/2026: Cao điểm mùa đông, ba đợt lạnh mạnh liên tiếp, đặc biệt đợt cuối tháng hanh khô, ít mưa.

Tháng 2: Cường độ lạnh giảm dần, nhưng vẫn còn một vài đợt tăng cường yếu, duy trì tiết trời lạnh về đêm.

Rét sớm ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe và sản xuất?

Theo TS Phong, thời tiết lạnh, ẩm, thiếu nắng kéo dài dễ làm gia tăng các bệnh hô hấp, tim mạch, xương khớp, đặc biệt với người già, trẻ em và người có bệnh nền.

Trong nông nghiệp, rét sớm khiến cây trồng vụ đông phát triển chậm, dễ nhiễm bệnh, đặc biệt là rau màu, cây ngắn ngày và lúa cuối vụ. Nhiệt độ thấp kéo dài còn làm giảm năng suất và chất lượng nông sản, trong khi gia súc, gia cầm – nhất là trâu bò nuôi thả – dễ bị bệnh hô hấp, suy giảm sức đề kháng nếu chuồng trại không đủ ấm.

Các chuyên gia đề xuất chính quyền và người dân cần sớm triển khai biện pháp chống rét đồng bộ cho cây trồng, vật nuôi và người dân vùng cao. Cần che phủ, bảo vệ cây trồng, gia cố chuồng trại, đồng thời ngành y tế và giáo dục nên tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn giữ ấm và điều chỉnh lịch học, lao động ngoài trời trong những ngày rét đậm, rét hại.