Nhân chứng kể cảnh tượng không thể quên về mộ tập thể liệt sỹ ở CV Lê Thị Riêng, gợi ý vị trí hố chôn

Báo Người Lao Động đưa tin, sáng 8-6, Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 Quốc gia) tổ chức hội thảo xác minh, kết luận thông tin về các mộ liệt sĩ tập thể được cho là an táng tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây, nay thuộc Công viên Lê Thị Riêng (phường Hòa Hưng, TPHCM).

Tại hội thảo, nhiều nhân chứng lịch sử đã chia sẻ những ký ức còn nguyên vẹn về khu nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trong giai đoạn trước năm 1975, đặc biệt là thời điểm sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968.

Ước tính có khoảng 700 người bị chôn tập thể

Ông Nguyễn Thành Phước (70 tuổi) cho biết ông sinh ra và lớn lên tại khu vực Bắc Hải, giáp Công viên Lê Thị Riêng ngày nay. Theo ông, khu đất hiện là công viên trước đây chính là nghĩa trang Chí Hòa.

Ông Phước cũng có hơn 20 năm làm việc tại Công viên Lê Thị Riêng, từng giữ vai trò Đội trưởng Đội cây xanh rồi làm tại phòng tổ chức cho đến khi nghỉ hưu. “Cho nên, cái nghĩa địa này có chuyện gì xảy ra, từ thời chiến tranh cho tới lúc xây công viên, tôi đều biết hết”, ông nói.

Năm Mậu Thân 1968, khi đó ông Phước mới 12 tuổi, đang học đệ lục. Khoảng 9 - 10 giờ sáng, sau một đợt súng nổ, ông cùng nhóm bạn chạy ra nghĩa địa chơi thì thấy người ta đang tổ chức chôn cất tập thể.

Theo lời kể của ông Phước, thời điểm đó lính công binh của chế độ cũ sử dụng xe ủi thuộc Tiểu đoàn 5 Công binh để đào hố chôn. Thi thể được chở tới bằng 5 - 6 xe thùng cứu hỏa loại chở lính cùng một số xe tải GMC. Những người trực tiếp bốc thi thể xuống gồm lính cứu hỏa đi theo xe và các quản trang tại nghĩa địa, trong đó có ông Mười Bi - Quản trang trưởng mà ông Phước quen biết thân thiết.

“Xe cứu hỏa đổ thi thể xuống, quản trang và lính cứu hỏa khiêng từng người xếp nằm đấu đầu vào nhau. Xếp hết một lớp gần cả trăm người thì họ rắc bột DDT sát trùng lên trên. Sau đó lấy ván gỗ dày đậy lại. Cứ một lớp thi thể là một lớp ván, tổng cộng 4 lớp thi thể và 3 lớp ván gỗ. Lớp trên cùng cũng được đậy ván rồi xe công binh mới ủi đất lấp lại”, ông Phước kể.

Theo ông, việc chôn cất diễn ra liên tục từ sáng đến khoảng 17 giờ chiều cùng ngày mới hoàn tất.

Từng phát hiện hài cốt cùng dép cao su, lựu đạn tại công viên Lê Thị Riêng

Một nhân chứng khác là ông Phan Văn Mưa (63 tuổi, ngụ phường Hòa Hưng, TPHCM) cho biết trong giai đoạn 1972 - 1973, ông thường cùng bạn bè ra khu vực nghĩa trang Đô Thành chơi đùa, bắt cua, bắt ốc và tắm ở một hố nước nằm trong khuôn viên nghĩa trang.

Theo ông Mưa, thời điểm đó những người bảo vệ nghĩa trang thường nhắc rằng gần hố nước có nơi chôn rất nhiều người. “Nghe vậy trẻ con chúng tôi cũng sợ, nhưng vì chưa hiểu hết nên vẫn ra đó chơi. Hình ảnh hố nước và khu vực xung quanh đến giờ tôi vẫn nhớ rất rõ”, ông kể.

Đến năm 1987, ông Mưa vào làm bảo vệ cho Công ty Công trình Đô thị quận 10 tại khu vực nghĩa trang cũ.

Trong lời kể, ông Mưa cũng nhắc nhiều đến ông Mười Bi.* “Trong thời gian làm việc, tôi ở cùng chú Mười Bi và được chú kể lại rằng sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, thi thể nhiều chiến sĩ cách mạng đã được đưa về chôn tại đây. Trong đó có các chiến sĩ tham gia tấn công Đài Phát thanh Sài Gòn và sân bay Tân Sơn Nhất”,* ông Mưa nhớ lại.

Theo ông Mưa, sự việc khiến ông nhớ nhất là thời điểm xây dựng Công viên Lê Thị Riêng vào năm 1987. Khi xe ủi đào đất thi công đã làm lộ ra nhiều dấu tích hài cốt. Sự việc được phát hiện khi ông Đỗ Đăng Đằng - lúc đó là Phó Giám đốc đơn vị thi công - đi kiểm tra hiện trường.

“Là bảo vệ tại công trường, tôi trực tiếp nhìn thấy nhiều xương tay, xương chân người cùng quần áo, băng đạn, dép cao su và cả một quả lựu đạn. Những hiện vật đó cho thấy đây không phải mộ chôn thông thường.

Lúc đó chính tay tôi tham gia thu gom, rửa sạch số hài cốt được phát hiện. Sau đó, theo chỉ đạo của lãnh đạo đơn vị, toàn bộ số hài cốt này được đưa về chùa An Quốc để thờ phụng”, ông Mưa kể.

Nhân chứng gợi ý vị trí hố chôn

“Sau Tết Mậu Thân 1968, khi tiếng súng trong thành phố vừa ngưng, lệnh thiết quân luật được dỡ bỏ, ba tôi nghe người ta đồn có xe chở xác về nghĩa trang Đô Thành nên chở tôi và anh trai tới xem”, ông Nguyễn Đình Đạt (70 tuổi) kể.

Theo ông Đạt, khi tới nơi, ba cha con ông đứng ngay khu vực cổng nghĩa trang nằm sát đường Lê Văn Duyệt trước đây (nay là đường Cách Mạng Tháng Tám), cách tim đường khoảng 15 - 20 mét.

“Điều tôi muốn nhấn mạnh là vị trí hố chôn tập thể. Tôi khẳng định có một hố chôn lớn nằm ngay phía trước. Nếu tính theo đường thẳng từ cổng chính đường Cách Mạng Tháng Tám đi vào nhà xác nghĩa trang, khoảng 150 mét, thì hố chôn nằm bên tay trái, ở khoảng giữa đoạn đường từ cổng vào nhà xác. Tức là từ cổng nhìn vào khoảng 50 - 70 mét là tới vị trí hố chôn”, ông Đạt nói.