Hé lộ về các rãnh mộ tập thể, chôn gần 900 liệt sỹ và đồng bào trong công viên Lê Thị Riêng

Sáng 8/6, Hội thảo xác minh, kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực Nghĩa địa Chí Hòa - Chợ Quán trước đây (nay thuộc công viên Lê Thị Riêng, phường Hòa Hưng) được tổ chức tại trụ sở UBND TP.HCM nhằm làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.

Hội thảo do Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ (Ban Chỉ đạo 515 quốc gia), chủ trì. Tham gia điều hành hội thảo còn có Thượng tướng Nguyễn Văn Gấu, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó trưởng Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được.

Phát biểu định hướng thảo luận, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà đề nghị các đại biểu đánh giá toàn diện, khách quan các nguồn tư liệu lịch sử, lời kể nhân chứng và kết quả khảo sát thực địa để làm rõ hai nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, các tài liệu, chứng cứ hiện có đã đủ cơ sở khoa học và thực tiễn để xác định khu vực công viên Lê Thị Riêng là nơi chôn cất các liệt sĩ và đồng bào hy sinh trong chiến tranh hay chưa. Thứ hai, quy mô, vị trí và đặc điểm của các khu mộ tập thể được xác định như thế nào để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.

Ít nhất 3 rãnh mộ lớn, khoảng 900 hài cốt

Một trong những nội dung nhận được nhiều sự quan tâm tại hội thảo là kết quả khảo sát kỹ thuật mới nhất liên quan đến quy mô khu vực chôn cất tập thể.

Theo tham luận của Đại tá Bùi Yên Tĩnh, Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam, đơn vị đã khai thác nhiều nguồn tư liệu khác nhau gồm 3 bức ảnh hiện trường (trong đó có một ảnh màu của hãng tin AP kèm chú thích gốc), ảnh vệ tinh, không ảnh do Mỹ và Pháp lưu trữ, bản đồ Đô thành Sài Gòn trước năm 1975, bản đồ TP.HCM sau năm 1975 cùng nhiều tài liệu lịch sử liên quan.

Đánh giá về hồ sơ nghiên cứu, Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho rằng các nguồn tư liệu được sử dụng rất đa dạng, có xuất xứ rõ ràng và được đối chiếu chặt chẽ.

“Trên cơ sở kết hợp phân tích ảnh, tư liệu lịch sử và công nghệ radar xuyên đất, bước đầu đã xác định được 3 rãnh mộ tập thể nằm trong khu vực Nghĩa địa Chợ Quán và Nghĩa địa Chí Hòa trước đây, nay thuộc công viên Lê Thị Riêng”, Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết.

Phó Cục trưởng Cục Tác chiến, Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam cho biết thêm ước tính sơ bộ cho thấy số lượng hài cốt có thể lên đến khoảng 900 liệt sĩ và đồng bào, trung bình mỗi rãnh mộ chứa khoảng 300 thi thể.

Trong khi đó, kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng nhận định quy mô thực tế có thể còn lớn hơn. Dựa trên dấu hiệu địa tầng và kết quả phân tích hiện trường, khu vực này nhiều khả năng tồn tại ít nhất 5 rãnh mộ tập thể liên quan đến các chiến sĩ và đồng bào hy sinh trong các đợt giao tranh tại Sài Gòn - Gia Định.

Báo cáo tham luận của Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho rằng các kết quả nghiên cứu, khảo sát và đối chiếu tư liệu hiện nay đã hình thành hệ thống chứng cứ có giá trị, tạo cơ sở quan trọng để triển khai các bước tiếp theo.

Theo ông, quá trình tìm kiếm, quy tập tại khu vực công viên Lê Thị Riêng cần được thực hiện trên nguyên tắc thận trọng, khoa học và khách quan. Việc triển khai phải kết hợp đồng bộ giữa tài liệu lưu trữ, bản đồ lịch sử, lời kể nhân chứng và các phương tiện kỹ thuật hiện đại nhằm hạn chế sai số trong xác định vị trí.

Gần 8 năm giải mã 3 bức ảnh lịch sử

Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết kết quả nghiên cứu là thành quả của quá trình kéo dài gần 8 năm, từ tháng 11/2018 đến tháng 5/2026, do Bộ Tư lệnh TP.HCM phối hợp cùng nhóm nghiên cứu của KTS Nguyễn Xuân Thắng thực hiện.

Theo đó, hành trình tìm kiếm bắt đầu từ cuối năm 2018 khi đơn vị tiếp cận các bức ảnh lịch sử liên quan đến một khu chôn cất tập thể được cho là nằm tại TP.HCM. Trong nhiều năm, nhóm nghiên cứu đã thu thập, đối chiếu và kiểm chứng hàng loạt nguồn tư liệu nhằm xác định chính xác địa điểm xuất hiện trong ảnh.

Trọng tâm của quá trình nghiên cứu là 3 bức ảnh hiện trường, trong đó có một ảnh màu. Qua phân tích, đơn vị nhận định đây là các bức ảnh được chụp cùng một sự kiện, tại cùng địa điểm và trong cùng khoảng thời gian.

Để xác định vị trí, nhóm đã sử dụng nhiều lớp dữ liệu khác nhau gồm ảnh bản đồ chụp trước năm 1975 từ nguồn tư liệu giải mật, ảnh vệ tinh hiện đại, bản đồ Đô thành Sài Gòn cũ và các tài liệu địa chính qua nhiều giai đoạn.

“Chúng tôi phải tìm được những vật thể cố định còn tồn tại theo thời gian để làm mốc đối chiếu. Từ phương pháp chồng xếp các lớp bản đồ, đơn vị phát hiện và tập trung phân tích các đối tượng đặc trưng gồm một tháp nước và 4 tòa nhà phía sau xuất hiện trong ảnh”, Đại tá Bùi Yên Tĩnh cho biết.

Sau quá trình khảo cứu hàng chục vị trí từng có tháp nước trên địa bàn Sài Gòn trước năm 1975, nhóm nghiên cứu nhận thấy các đặc điểm về hình dáng, khoảng cách, góc nhìn và tương quan không gian đều trùng khớp với khu vực Nghĩa địa Chí Hòa.

Kết quả đối chiếu cho thấy các dữ liệu thu được có độ tương thích rất cao. Nhóm nghiên cứu đi đến kết luận những bức ảnh lịch sử này được chụp tại Nghĩa địa Chí Hòa, nay là công viên Lê Thị Riêng.

Thời điểm chụp ảnh được xác định trong khoảng từ 8h đến 10h sáng ngày 12/2/1968. Đây được xem là một trong những căn cứ quan trọng giúp khoanh vùng vị trí các khu mộ tập thể và hỗ trợ công tác khảo sát thực địa.

Trước đó, cuối tháng 5, Bộ Tư lệnh TP.HCM đã phát thông báo tìm kiếm nhân chứng từng sinh sống, làm việc quanh khu vực nghĩa địa cũ. Nhiều người dân đã cung cấp thêm thông tin, ký ức và tư liệu liên quan đến quá trình chôn cất tập thể trong chiến tranh. Các dữ liệu này tiếp tục được cơ quan chức năng kiểm chứng, đối chiếu cùng kết quả nghiên cứu khoa học nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý và thực tiễn cho quá trình khai quật, quy tập trong thời gian tới.

Kết luận hội thảo, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà yêu cầu các lực lượng liên quan sớm hoàn thiện kế hoạch xác định vị trí, xây dựng hồ sơ và phương án khai quật để tiến hành quy tập hài cốt liệt sĩ vào cuối tháng 7 tới. Công tác được triển khai khẩn trương nhằm hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 - 27/7/2026).