Khoanh vùng mộ tập thể liệt sĩ hy sinh năm 1968 từ hai bức ảnh của cựu binh Mỹ, lời kể của nhân chứng

Theo thông tin từ VnExpress, gần 60 năm sau trận chiến, dấu tích của hố chôn tập thể này đang dần được giải mã từ lời kể nhân chứng, hồ sơ quân sự và ảnh chụp thời chiến của cả hai phía.

Câu chuyện bắt đầu từ năm 2021, khi ông Bob Connor - cựu trung sĩ cảnh sát bảo vệ sân bay Sân bay Biên Hòa nhận được thông tin từ một cựu binh Mỹ từng tham chiến tại Kon Tum vào tháng 2/1968.

Theo lời kể của cựu binh này, sau trận đánh, quân đội Mỹ đã chôn khoảng 70-90 chiến sĩ quân giải phóng trong một rãnh thoát nước ven đường, nằm giữa phía tây Biệt khu 24 và phía đông trại MACV Kon Tum - khu vực nay thuộc đường Trường Chinh.

Biệt khu 24 từng là đơn vị hành chính - quân sự của chính quyền Việt Nam Cộng hòa quản lý địa bàn Kon Tum và Gia Lai, còn trại MACV Kon Tum là căn cứ của Bộ Chỉ huy Viện trợ Quân sự Mỹ tại Kon Tum, một trong những cứ điểm quân sự quan trọng của liên quân Mỹ - Việt Nam Cộng hòa ở Tây Nguyên thời điểm đó.

Cùng với lời kể, nhân chứng đã cung cấp hai bức ảnh tư liệu. Một ảnh ghi lại cảnh quân Mỹ chôn cất các chiến sĩ bên rãnh thoát nước ven đường, vị trí được đánh dấu bằng nét bút màu xanh. Bức còn lại chụp toàn cảnh Biệt khu 24 với vị trí nghi hố chôn cũng được khoanh dấu.

Ông Bob Connor sau đó chuyển các tư liệu này cho kiến trúc sư Nguyễn Xuân Thắng (53 tuổi, TP HCM), người nhiều năm tham gia tìm kiếm hài cốt liệt sĩ thông qua phân tích không ảnh và dữ liệu lịch sử.

“Cựu binh Mỹ ẩn danh rất mong từ những thông tin này, các liệt sĩ sớm được trở về với gia đình”, ông Thắng chia sẻ.

Từ đây, ông Thắng thành lập nhóm nghiên cứu Việt - Mỹ để phục vụ công tác tìm kiếm. Nhóm áp dụng phương pháp đối chiếu không ảnh, kết hợp phân tích bản đồ, ảnh vệ tinh lịch sử, khảo sát thực địa và thu thập lời kể nhân chứng.

Các thành viên thu thập nhiều nguồn tư liệu như sách báo, bản đồ tác chiến, ảnh vệ tinh khu vực Biệt khu 24 và đường Trường Chinh thời chiến. Trong đó, các ảnh vệ tinh do quân đội Mỹ chụp được đánh giá đặc biệt quan trọng để đối chiếu địa hình.

Nhóm nghiên cứu cũng nhiều lần đến hiện trường, so sánh địa hình thực tế với các tư liệu lịch sử, đồng thời phỏng vấn người dân địa phương và các đội quy tập hài cốt liệt sĩ.

“Chúng tôi tìm những điểm tương đồng và khác biệt giữa các bức ảnh ở nhiều thời điểm, đưa về cùng hệ quy chiếu rồi đối sánh nhiều lần để xác định tọa độ tiệm cận chính xác nhất”, ông Thắng cho biết.

Ngoài các tư liệu khoa học, đại tá Trần Thanh Hòa (79 tuổi), nguyên Tiểu đội trưởng Đội trinh sát thuộc Trung đoàn 24, Mặt trận Tây Nguyên, cũng được xem là nhân chứng quan trọng. Là người trực tiếp tham gia trận đánh năm 1968, ông xác nhận hai bức ảnh do cựu binh Mỹ cung cấp có cơ sở đáng tin cậy.

Tháng 11/2025, toàn bộ hồ sơ nghiên cứu được bàn giao cho Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi. Sau đó, đơn vị quân đội thành lập tổ xác minh, đối chiếu tư liệu từ cả phía Việt Nam và Mỹ, đồng thời tiếp cận thêm các nhân chứng lịch sử.

Kết quả phân tích ban đầu cho thấy khu vực này có thể còn khoảng 70-90 hài cốt liệt sĩ nằm trong hai rãnh ở phía bắc và phía nam đường Trường Chinh. Các liệt sĩ được xác định thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 24A, Mặt trận B3 Tây Nguyên, hy sinh ngày 2/2/1968, dù có thể sai số một ngày.

Ngoài Trung đoàn 24A, nhiều khả năng còn có các chiến sĩ thuộc Tiểu đoàn Đặc công 406 và Tiểu đoàn Bộ binh 304 của Tỉnh đội Kon Tum tham gia chiến đấu trong những ngày cuối tháng 1 và đầu tháng 2/1968.

Đáng chú ý, năm 2008, đội tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Kon Tum từng phát hiện, quy tập 22 hài cốt cùng nhiều di vật tại khu vực đường Trường Chinh. Các liệt sĩ sau đó được an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ phường Đăk Cấm. Dữ liệu này tiếp tục củng cố nhận định khu vực vẫn còn nhiều hài cốt chưa được tìm thấy.

Ngày 29/5 vừa qua, Ban Chỉ đạo 515 thuộc Quân khu 5 và tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức hội thảo xác minh thông tin liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nói trên.

Tại hội thảo, thiếu tướng Đoàn Quang Hòa - Cục trưởng Cục Chính sách - Xã hội, Tổng cục Chính trị - đề nghị tiếp tục thu thập, hệ thống hóa các nguồn tư liệu, đặc biệt là tài liệu lưu trữ quân sự, bản đồ tác chiến và nhật ký chiến đấu để xác định chính xác vị trí chôn cất.

Trong khi đó, thiếu tướng Trần Minh Trọng - Trưởng Ban Chỉ đạo 515 Quân khu 5 - yêu cầu các cơ quan chức năng khẩn trương xây dựng phương án, xác định cụ thể từng vị trí và phạm vi tìm kiếm trong thời gian sớm nhất.