Sau hai lần phát hiện và quy tập tổng cộng 30 hài cốt liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh, phường Đăk Cấm (Quảng Ngãi), các nhân chứng trực tiếp tham gia khai quật bất ngờ cung cấp thêm nhiều thông tin quan trọng.

Chiều 29/5, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi tổ chức hội thảo xác minh thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực đường Trường Chinh thuộc các phường Đăk Cấm và Kon Tum. Nhiều nhân chứng từng trực tiếp chứng kiến quá trình phát hiện, khai quật hài cốt liệt sĩ đã tham dự và cung cấp những dữ liệu quan trọng, mở ra thêm hy vọng cho công tác tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới.

Theo báo cáo được trình bày tại hội thảo, khu vực đường Trường Chinh từng hai lần phát hiện số lượng lớn hài cốt liệt sĩ.

Lần đầu tiên diễn ra vào năm 2001. Khi đó, ông Nguyễn Minh Đa (sinh năm 1964, trú tại phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) cùng hai người khác đào hố để dựng cột điện tại khu vực ngã ba đường Trường Chinh - Hàm Nghi. Trong lúc thi công, nhóm công nhân bất ngờ phát hiện dấu hiệu nghi là hài cốt người.

Sau khi nhận được tin báo, lực lượng chức năng đã nhanh chóng có mặt tại hiện trường, tổ chức khảo sát và khai quật dọc theo rãnh nước chạy ven đường Trường Chinh.

Cơ quan chức năng tỉnh Quảng Ngãi phác họa 2 điểm phát hiện hài cốt liệt sỹ trên đường Trường Chinh

Sau nhiều ngày tìm kiếm ở độ sâu khoảng 1m, đoàn quy tập đã phát hiện 8 hài cốt liệt sĩ. Toàn bộ các hài cốt sau đó được đưa về an táng trang trọng tại Nghĩa trang liệt sĩ tỉnh Kon Tum trước đây, nay là Nghĩa trang liệt sĩ phường Đăk Cấm.

Bảy năm sau, vào năm 2008, khu vực này tiếp tục gây chú ý khi phát hiện thêm một điểm chôn cất tập thể liệt sĩ.

Người phát hiện là ông Trần Văn Thế, một hộ dân địa phương. Trong quá trình đào móng xây dựng nhà ở, ông Thế phát hiện một bộ hài cốt nghi là liệt sĩ nên lập tức trình báo cơ quan chức năng.

Nhận được thông tin, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Kon Tum (nay là Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tỉnh Quảng Ngãi) đã triển khai lực lượng đến hiện trường. Từ vị trí phát hiện ban đầu, phạm vi tìm kiếm được mở rộng sang khu vực sân của hộ dân bên cạnh.

Kết quả khiến nhiều người không khỏi xúc động khi lực lượng chức năng phát hiện tổng cộng 22 hài cốt liệt sĩ được chôn cất tập trung trong một khu vực.

Theo ông Trần Văn Thế, các liệt sĩ được chôn trong một hố lớn ở độ sâu hơn 1m, nhiều bộ hài cốt nằm chồng lên nhau. Ông đã tận mắt chứng kiến quá trình đội quy tập lần lượt đưa từng bộ hài cốt lên khỏi lòng đất.

Ông Thế chia sẻ rằng mỗi lần nhớ lại sự việc, ông vẫn cảm thấy xúc động trước sự hy sinh to lớn của các liệt sĩ và những mất mát mà chiến tranh để lại. Người dân địa phương luôn mong muốn các cơ quan chức năng tiếp tục tìm kiếm để đưa những liệt sĩ còn nằm lại trở về nơi an nghỉ cuối cùng.

Đáng chú ý, tại hội thảo, ông Nguyễn Minh Đa cho rằng khu vực đường Trường Chinh nhiều khả năng vẫn còn các hài cốt liệt sĩ chưa được phát hiện.

Theo ký ức của ông về đợt khai quật năm 2001, các liệt sĩ được chôn dọc theo tuyến mương nước ven đường Trường Chinh ở độ sâu khoảng từ 1m đến 1,5m.

Tuy nhiên, sau hơn hai thập kỷ, hiện trạng khu vực đã thay đổi rất nhiều. Tuyến đường Trường Chinh đã được nâng cấp, mở rộng; nền đường và nền nhà dân hiện cao hơn trước gần 2m. Điều này khiến việc xác định chính xác vị trí các hố chôn cất cũ trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Dù vậy, ông Đa vẫn tin rằng nếu xác định được dấu tích của rãnh nước cũ, lực lượng chức năng hoàn toàn có thể lần theo hướng chôn cất để mở rộng phạm vi tìm kiếm.

Theo đề xuất của ông, việc đào khảo sát ngang tuyến đường Trường Chinh để xác định vị trí mương nước cũ có thể là chìa khóa giúp tìm ra thêm các hài cốt liệt sĩ còn nằm lại dưới lòng đất.

Vị trí cột điện nơi ông Đa (bên phải) phát hiện 8 hài cốt liệt sỹ

Đánh giá về những thông tin được cung cấp tại hội thảo, Đại tá Mai Kim Bình, Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Ngãi, cho biết các dữ liệu từ nhân chứng có giá trị rất lớn đối với công tác xác minh thực địa.

Theo Đại tá Bình, cả hai đầu tuyến đường Trường Chinh đều từng phát hiện và quy tập được số lượng lớn hài cốt liệt sĩ. Đây là cơ sở quan trọng để lực lượng chức năng phác họa lại hướng rãnh chôn cất trên thực địa.

Từ hai vị trí từng phát hiện hài cốt liệt sĩ vào các năm 2001 và 2008, cơ quan chức năng đang có thêm căn cứ để xác định khu vực trọng điểm cần khảo sát trong thời gian tới.

Những manh mối mới được hé lộ không chỉ mở ra hy vọng tìm thấy thêm các liệt sĩ còn nằm lại mà còn góp phần làm sáng tỏ những dấu tích chiến tranh còn tồn tại suốt nhiều thập kỷ qua. Đối với thân nhân các liệt sĩ và người dân địa phương, đó là niềm mong mỏi lớn lao để những người đã hy sinh vì Tổ quốc sớm được trở về trong vòng tay đồng đội và gia đình.