Nhiều vàng, sổ tiết kiệm của cán bộ đi B vẫn lặng lẽ chờ chủ nhân sau hơn nửa thế kỷ

Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, trong khuôn khổ trưng bày chuyên đề "Thanh xuân gửi lại" do Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước (Bộ Nội vụ) tổ chức tại trụ sở số 12 Đào Tấn (Hà Nội), nhiều người xem bất ngờ khi chứng kiến những thỏi vàng, sổ tiết kiệm cùng nhiều kỷ vật được gìn giữ nguyên vẹn suốt nhiều thập kỷ.

Đây đều là tài sản của các cán bộ đi B - lực lượng cán bộ vào miền Nam làm nhiệm vụ trong giai đoạn 1959-1975 - gửi lại Ủy ban Thống nhất Trung ương trước ngày lên đường. Đến nay, phần lớn số hiện vật này vẫn chưa xác định được chủ nhân hoặc thân nhân để tiến hành trao trả.

Theo Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước, sau Hiệp định Geneva năm 1954, nhiều cán bộ, chiến sĩ miền Nam tập kết ra Bắc. Từ năm 1959 đến 1975, trước yêu cầu chi viện cho chiến trường miền Nam, hàng vạn cán bộ, đảng viên, trí thức, văn nghệ sĩ, chuyên gia và công nhân kỹ thuật tiếp tục bí mật trở lại miền Nam thực hiện nhiệm vụ, được gọi bằng mật danh "đi B".

Trước khi lên đường, mỗi người đều phải gửi lại toàn bộ hồ sơ cá nhân, giấy tờ của tổ chức, huân huy chương, ảnh, nhật ký, thư từ, sổ tiết kiệm và nhiều tài sản cá nhân khác để chờ ngày trở về. Đối với những cán bộ miền Nam tập kết ra Bắc không có người thân tại đây, nhiều người còn gửi cả vàng và tài sản quý cho Ủy ban Thống nhất Trung ương lưu giữ.

Sau khi Ủy ban Thống nhất giải thể vào năm 1976, toàn bộ khối hồ sơ và kỷ vật được chuyển giao qua Ban Tổ chức Trung ương trước khi bàn giao cho Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước quản lý.

Đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đang bảo quản hơn 72.000 hồ sơ và kỷ vật của cán bộ đi B thuộc 89 tỉnh, thành phố theo địa giới hành chính giai đoạn 1945-1975. Để hỗ trợ việc tìm kiếm, Cục Văn thư và Lưu trữ Nhà nước đã xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống tra cứu trực tuyến, đồng thời phối hợp với các địa phương xác minh thông tin, phục vụ công tác trao trả hồ sơ, kỷ vật cũng như giải quyết chế độ cho người có công.

Dù đã có nhiều trường hợp được trao lại hồ sơ và hiện vật, số lượng chưa xác định được chủ nhân vẫn còn rất lớn. Theo cơ quan lưu trữ, nhiều cán bộ đi B đã hy sinh hoặc qua đời sau chiến tranh, trong khi thông tin về thân nhân, nơi cư trú và địa giới hành chính đã thay đổi qua nhiều thập kỷ, khiến việc xác minh gặp không ít khó khăn.

Điều khiến những người làm công tác lưu trữ trăn trở là vẫn còn nhiều gia đình chưa hề biết rằng những kỷ vật của người thân mình đang được bảo quản cẩn thận tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III, lặng lẽ chờ ngày đoàn tụ.

Đối với các kỷ vật gốc, việc bàn giao phải tuân thủ quy trình xác minh nghiêm ngặt nhằm bảo đảm đúng chủ sở hữu hoặc thân nhân hợp pháp. Tính đến nay, Trung tâm Lưu trữ quốc gia III đã trực tiếp trao trả kỷ vật gốc cho 65 trường hợp, đồng thời phối hợp trao vàng và nhiều kỷ vật khác cho 150 cán bộ đi B và thân nhân tại các hội nghị tri ân người có công và hoạt động nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ hằng năm.

Riêng số vàng đang được lưu giữ, chỉ có 6 tài sản còn đầy đủ hồ sơ kèm thông tin về chủ nhân. Sau hơn nửa thế kỷ, cơ quan chức năng mới tìm được thân nhân của 2 cán bộ đi B để trao lại số vàng gửi trước ngày lên đường, vào các năm 2017 và 2022. Một số sổ tiết kiệm cũng đã được trao trả cho thân nhân, dù hiện nay chúng chỉ còn mang ý nghĩa như những kỷ vật lịch sử.