Nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam: Vị tướng huyền thoại trong lòng nhân dân

Thiếu tướng Nguyễn Thị Định sinh ngày 15/3/1920 tại xã Lương Hòa, huyện Giồng Trôm, tỉnh Bến Tre. Bà sớm giác ngộ cách mạng từ năm 16 tuổi khi tham gia phong trào Đông Dương Đại hội (1936) và được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương vào tháng 10/1938. Năm 1939, chồng bà là Nguyễn Văn Bích bị thực dân Pháp bắt, đày ra Côn Đảo và hy sinh tại đây.

Vượt qua nỗi đau mất mát, bà vẫn kiên cường tiếp tục con đường cách mạng. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, người phụ nữ 25 tuổi đã lãnh đạo hàng nghìn quần chúng giành chính quyền tại tỉnh lỵ Bến Tre. Khi thực dân Pháp tái chiếm Nam Bộ, bà được bầu vào Ban Chấp hành Phụ nữ cứu quốc tỉnh, tham gia tổ chức kháng chiến.

Tháng 3/1946, khi đang là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Phụ nữ cứu quốc tỉnh, bà Nguyễn Thị Định được giao nhiệm vụ chỉ huy đoàn thuyền vượt biển từ Bến Tre ra Bắc báo cáo với Trung ương và Chủ tịch Hồ Chí Minh về tình hình chiến trường, đồng thời xin chi viện vũ khí. Đây là hành trình đầy hiểm nguy khi phải vượt qua sự phong tỏa của quân Pháp, đối mặt với bão tố và nguy cơ phục kích. Với bản lĩnh và sự mưu trí, bà đã đưa đoàn cập bến an toàn, hoàn thành nhiệm vụ, rồi tiếp tục đưa con thuyền chở 12 tấn vũ khí trở về miền Nam thành công.

Chuyến đi này trở thành tiền đề quan trọng để Trung ương nghiên cứu, tiến tới hình thành tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển – tuyến vận tải chiến lược góp phần lớn vào các cuộc kháng chiến sau này.

Người sáng lập “Đội quân tóc dài” huyền thoại

Năm 1947, bà được bầu vào Tỉnh ủy Bến Tre; năm 1948 là Đoàn trưởng Phụ nữ cứu quốc tỉnh; năm 1951 giữ cương vị Phó Bí thư rồi Bí thư Huyện ủy Mỏ Cày; năm 1952 tiếp tục phụ trách phong trào phụ nữ tại địa phương.

Sau Hiệp định Genève 1954, bà ở lại miền Nam hoạt động bí mật. Năm 1960, bà trực tiếp chỉ đạo phong trào Đồng khởi Bến Tre – bước ngoặt quan trọng của cách mạng miền Nam, đồng thời sáng lập “Đội quân tóc dài”. Đây là lực lượng phụ nữ đấu tranh chính trị độc đáo, trở thành biểu tượng kiên cường khi đối đầu với kẻ thù bằng lòng yêu nước và tinh thần bất khuất.

Dưới sự lãnh đạo của bà, hàng nghìn phụ nữ tham gia các cuộc đấu tranh như “tản cư ngược” tại Mỏ Cày, gây áp lực buộc đối phương phải nhượng bộ. “Đội quân tóc dài” được xem là lực lượng đặc biệt, góp phần làm thất bại nhiều chiến dịch càn quét của địch.

Năm 1965, bà giữ chức Phó Tư lệnh Quân giải phóng miền Nam, tham gia Quân ủy miền. Đến ngày 17/4/1974, bà được phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành nữ tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong giai đoạn 1965–1975, Thiếu tướng Nguyễn Thị Định có nhiều đóng góp quan trọng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Mùa xuân 1975, bà giữ vai trò Phó Tổng tư lệnh Quân giải phóng, tham gia chỉ huy chiến dịch giải phóng miền Nam.

Sau thống nhất đất nước, bà tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí quan trọng như Ủy viên Trung ương Đảng, Đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Nhà nước; đồng thời tham gia hoạt động đối ngoại, góp phần tăng cường quan hệ quốc tế. Bà qua đời ngày 26/8/1992 và được trao nhiều phần thưởng cao quý như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất, danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Với 72 năm tuổi đời và hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, bà Nguyễn Thị Định là hình mẫu tiêu biểu của người phụ nữ Việt Nam kiên cường, tận tụy, được nhân dân và bạn bè quốc tế kính trọng.

Để tri ân bà, tỉnh Bến Tre đã xây dựng Khu lưu niệm Nguyễn Thị Định tại quê hương, cùng nhiều công trình, giải thưởng và tuyến đường mang tên bà trên khắp cả nước – như một cách gìn giữ và lan tỏa những giá trị mà bà để lại cho các thế hệ sau.