Từ ngày 01/01/2026, Nghị định 02/2026/NĐ-CP của Chính phủ chính thức có hiệu lực, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực phí và lệ phí, đánh dấu bước siết chặt mạnh tay đối với các hành vi chậm nộp, nộp thiếu hoặc trốn tránh nghĩa vụ tài chính liên quan đến phí, lệ phí.

Theo nghị định mới, mức phạt tối đa với cá nhân là 50 triệu đồng, còn tổ chức có thể bị phạt đến 100 triệu đồng, trong đó hộ kinh doanh, hộ gia đình, cộng đồng dân cư nếu vi phạm sẽ bị áp dụng mức xử phạt tương đương cá nhân.

Điểm đáng chú ý là quy định xử phạt không chỉ nhắm vào hành vi không nộp hoặc nộp thiếu gây thất thu ngân sách, mà còn bao quát các trường hợp chậm nộp đúng hạn nhưng chưa làm thiếu số tiền phải nộp – những trường hợp này có thể bị cảnh cáo.

Với hành vi chậm nộp dẫn đến thiếu số tiền phí, lệ phí phải nộp, mức phạt tiền được phân theo giá trị vi phạm cụ thể nhưu sau:

  • Thiếu dưới 10 triệu đồng bị phạt từ 1 – 2 triệu đồng.
  • Thiếu từ 10 đến dưới 30 triệu đồng phạt 2 – 5 triệu đồng.
  • Thiếu từ 30 đến dưới 50 triệu đồng phạt 5 – 7,5 triệu đồng,.
  • Thiếu từ 50 đến dưới 100 triệu đồng phạt 7,5 – 15 triệu đồng.
  • Thiếu từ 100 đến dưới 300 triệu đồng phạt 15 – 40 triệu đồng.
  • Thiếu từ 300 triệu đồng trở lên phạt 40 – 50 triệu đồng.

Ngoài phạt tiền, nghị định còn áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc là người vi phạm phải nộp đủ số tiền phí, lệ phí còn thiếu vào ngân sách nhà nước, bao gồm cả tiền chậm nộp (nếu có) theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Bên cạnh nhóm hành vi vi phạm nghĩa vụ nộp, nghị định 02/2026/NĐ-CP cũng xử lý nghiêm các vi phạm của tổ chức thu phí, lệ phí như tự đặt và thu trái quy định, thu sai mức, thu không có chứng từ - hóa đơn, không công khai chế độ thu, hoặc áp dụng sai quy định miễn giảm.

Những hành vi thu sai, thu trái phép có thể bị phạt đến 100 triệu đồng và buộc hoàn trả toàn bộ số tiền thu không đúng quy định cho người nộp, đồng thời chịu các chế tài bổ sung tùy tính chất, mức độ. Việc ban hành nghị định mới được đánh giá là thông điệp rõ ràng từ cơ quan quản lý, nhằm đảm bảo kỷ cương thu phí - lệ phí, chống thất thu, minh bạch tài chính và bảo vệ quyền lợi người nộp, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính đang diễn ra mạnh mẽ.

Các chuyên gia pháp lý khuyến nghị cá nhân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh cần chủ động rà soát nghĩa vụ nộp phí, lệ phí, cập nhật thời hạn nộp, sử dụng chứng từ đúng quy định và ưu tiên các kênh thanh toán điện tử chính thức để tránh rủi ro bị xử phạt, gián đoạn thủ tục hành chính hoặc phát sinh chi phí chậm nộp không cần thiết.