Đời sống
19/10/2026 06:365 thói quen hằng ngày âm thầm làm tăng nguy cơ tổn thương gan, thận
Gan và thận đóng vai trò thiết yếu trong quá trình chuyển hóa, xử lý chất thải và duy trì sự cân bằng bên trong cơ thể. Tuy nhiên, những thói quen tưởng chừng bình thường trong sinh hoạt hằng ngày có thể làm tăng nguy cơ tổn thương hai cơ quan này nếu kéo dài.
Đặc biệt, bệnh gan và thận mạn tính có thể âm thầm tiến triển trước khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Vì vậy, nhận diện những yếu tố nguy cơ và điều chỉnh lối sống là cách giúp mỗi người chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe.
Ăn mặn, thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn
Mì ăn liền, thịt chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thực phẩm đóng hộp và các loại nước sốt thường chứa lượng natri đáng kể. Khi tiêu thụ quá nhiều natri, nguy cơ tăng huyết áp có thể tăng lên, gây áp lực lên các mạch máu nhỏ trong thận và làm tăng nguy cơ tổn thương cơ quan này.
Không chỉ vậy, thực phẩm chế biến sẵn còn có thể chứa nhiều calo, đường bổ sung và chất béo không lành mạnh. Nếu duy trì chế độ ăn như vậy trong thời gian dài, cơ thể dễ đối mặt với tình trạng thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa, những yếu tố có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ.
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, giảm thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên thực phẩm tươi giúp hạn chế lượng natri, đường và chất béo không cần thiết. Mỗi người có thể bắt đầu bằng cách giảm dần lượng muối khi nấu ăn, hạn chế nước chấm, đồng thời tăng cường rau củ, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
Uống nhiều rượu bia
Rượu bia là một trong những yếu tố có thể gây tổn thương gan nếu được sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn. Theo Healthline, việc uống quá nhiều rượu có thể dẫn đến tích tụ mỡ trong gan, viêm gan do rượu và xơ gan.
Ảnh hưởng của rượu không chỉ giới hạn ở gan. Tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và những tác động lên huyết áp cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận.
Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK) xác định sử dụng rượu quá mức là một trong những nguyên nhân gây bệnh gan. Với người đã mắc bệnh gan, tiếp tục uống rượu có thể khiến tình trạng tổn thương trở nên nghiêm trọng hơn.
Do đó, hạn chế hoặc ngừng uống rượu bia là điều cần cân nhắc, đặc biệt với người có bệnh lý về gan hoặc thận. Những người mắc bệnh gan liên quan đến rượu nên tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về việc ngừng sử dụng đồ uống có cồn.
Tự ý dùng thuốc giảm đau, kéo dài thời gian sử dụng
Thuốc giảm đau có thể giúp kiểm soát các cơn đau thông thường, nhưng việc sử dụng không đúng cách cũng tiềm ẩn nguy cơ đối với gan và thận.
Một số thuốc chống viêm không steroid (NSAID), chẳng hạn ibuprofen và naproxen, có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận. Nguy cơ tổn thương cao hơn khi dùng liều lớn, sử dụng kéo dài, cơ thể đang mất nước hoặc người dùng đã mắc bệnh thận.
Trong khi đó, một số loại thuốc có thể gây hại cho gan nếu sử dụng quá liều hoặc không tuân thủ hướng dẫn. Paracetamol là ví dụ điển hình: dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, kể cả khi vô tình kết hợp nhiều sản phẩm cùng chứa hoạt chất này.
Quỹ Thận Quốc gia Mỹ khuyến cáo người mắc bệnh thận cần thận trọng khi sử dụng NSAID và nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi dùng thuốc giảm đau. Người có bệnh gan cũng cần được tư vấn về loại thuốc và liều lượng phù hợp.
Để hạn chế rủi ro, không nên tự ý tăng liều, kết hợp nhiều loại thuốc hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Ăn nhiều đường, ít vận động khiến cân nặng tăng
Thường xuyên uống nước ngọt, trà sữa, ăn nhiều đồ ngọt nhưng ít vận động có thể khiến cân nặng tăng lên, đồng thời làm tăng nguy cơ kháng insulin và đái tháo đường type 2. Đây đều là những vấn đề chuyển hóa có liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ và bệnh thận mạn tính.
Theo NIDDK, thừa cân, béo phì và đái tháo đường type 2 làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Việc tiêu thụ nhiều đường bổ sung, đặc biệt từ đồ uống có đường, cũng khiến kiểm soát cân nặng và đường huyết trở nên khó khăn hơn.
Để cải thiện thói quen sinh hoạt, mỗi người nên hạn chế đồ uống có đường, tăng cường rau củ, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và lựa chọn nguồn đạm phù hợp. Người trưởng thành nên duy trì vận động thường xuyên, hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần nếu sức khỏe cho phép.
Với người thừa cân, giảm cân từ từ thông qua chế độ ăn cân bằng và vận động đều đặn là lựa chọn phù hợp hơn so với các phương pháp giảm cân cấp tốc hoặc ăn kiêng cực đoan.
Không kiểm tra sức khỏe vì chưa thấy triệu chứng
Một trong những sai lầm phổ biến là cho rằng gan và thận vẫn khỏe mạnh khi cơ thể chưa xuất hiện dấu hiệu bất thường. Trên thực tế, bệnh thận mạn tính có thể tiến triển trong nhiều năm mà người bệnh không nhận thấy triệu chứng rõ ràng. Một số bệnh gan, trong đó có gan nhiễm mỡ, cũng thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu.
Tăng huyết áp và đái tháo đường là những nguyên nhân quan trọng gây bệnh thận mạn. Trong khi đó, thừa cân, rối loạn chuyển hóa, uống nhiều rượu và viêm gan virus có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh về gan.
Vì vậy, người có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ nên kiểm tra sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ. Tùy từng trường hợp, việc đánh giá có thể bao gồm đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, xét nghiệm máu kiểm tra chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu tìm albumin hoặc kiểm tra men gan.
Không phải ai cũng cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm với cùng tần suất. Bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và nguy cơ cá nhân để đưa ra khuyến nghị phù hợp.
Bảo vệ gan và thận không nhất thiết bắt đầu từ những thay đổi phức tạp. Điều chỉnh chế độ ăn, hạn chế rượu bia, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn, duy trì vận động và kiểm tra sức khỏe phù hợp là những việc thiết thực giúp giảm các yếu tố nguy cơ trong cuộc sống hằng ngày.
Hải Yến (SHTT)
Bài đọc nhiều
