Chỉ ăn rau củ, trái cây và các loại hạt sống với kỳ vọng “làm sạch cơ thể”, trào lưu ăn thô 100% đang được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội. Tuy nhiên, chuyên gia cảnh báo chế độ ăn càng khắt khe càng dễ khiến cơ thể thiếu hụt nhiều dưỡng chất quan trọng.

Thời gian gần đây, trào lưu “ăn thô 100%” (raw vegan) thu hút sự chú ý trên TikTok, Facebook. Người theo chế độ này chủ yếu sử dụng rau củ, trái cây, các loại hạt tươi sống, không qua nấu nướng, với kỳ vọng giúp cơ thể “thải độc” và “làm sạch”.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), một chế độ ăn nhìn rất tự nhiên và nhiều rau xanh chưa chắc đã bảo đảm đầy đủ dinh dưỡng.

Theo chuyên gia, việc áp dụng chế độ ăn thô trong thời gian dài, đặc biệt khi thực hiện quá nghiêm ngặt, có thể khiến cơ thể khó đáp ứng đủ năng lượng và nhiều dưỡng chất cần thiết như vitamin B12, vitamin D, canxi, sắt, kẽm, i-ốt, omega-3 và protein.

Đáng chú ý, vitamin B12 gần như không có nguồn thực vật tự nhiên đáng tin cậy. Người ăn thuần chay vì vậy cần chú ý đến thực phẩm tăng cường hoặc nguồn bổ sung phù hợp.

19-1787107297-an-tho-100-de-thai-doc-trao-luu-tuong-lanh-manh-nhung-tiem-an-nhieu-rui-ro
Mạng xã hội lại rộ lên trào lưu ăn thô 100%

Tiến sĩ Giang dẫn một nghiên cứu trên hơn 500 người duy trì chế độ ăn thực phẩm sống trong thời gian dài, cho thấy 14,7% nam giới và 25% nữ giới bị thiếu cân. Khoảng 30% phụ nữ dưới 45 tuổi gặp tình trạng rối loạn hoặc mất kinh, với nguy cơ cao hơn ở nhóm áp dụng chế độ ăn thô nghiêm ngặt.

Một trường hợp từng gây chú ý là Zhanna Samsonova, nữ KOL người Nga qua đời năm 2023 sau nhiều năm duy trì chế độ ăn thô khắc nghiệt. Chế độ ăn của cô chủ yếu gồm trái cây, hạt hướng dương nảy mầm và nước ép, không bổ sung dinh dưỡng cũng như thực phẩm nấu chín. Cô qua đời ở tuổi 39 trong tình trạng suy dinh dưỡng nặng, kiệt sức và nhiễm trùng.

Ăn sống không đồng nghĩa với giữ trọn dinh dưỡng

Một trong những lý do khiến nhiều người lựa chọn ăn thô là quan niệm nấu chín sẽ làm mất chất dinh dưỡng. Tuy nhiên, chuyên gia cho rằng điều này không hoàn toàn đúng.

Một số vitamin nhạy cảm với nhiệt có thể suy giảm nếu thực phẩm được nấu quá lâu. Ngược lại, quá trình gia nhiệt có thể làm mềm cấu trúc thực vật, qua đó giúp cơ thể hấp thu tốt hơn một số carotenoid.

Chẳng hạn, lycopene trong cà chua có thể được hấp thu tốt hơn khi cà chua được chế biến cùng một lượng dầu nhất định. Tương tự, beta-carotene trong cà rốt nấu chín có thể có khả năng sử dụng tốt hơn so với khi ăn sống.

Do đó, ăn sống và ăn chín không nhất thiết phải được xem là hai lựa chọn đối lập. Mỗi phương pháp chế biến đều có những ưu điểm riêng.

Không chỉ đối mặt với nguy cơ thiếu chất, thực phẩm sống còn tiềm ẩn vấn đề an toàn thực phẩm. Rau quả tươi nếu không được bảo đảm về nguồn gốc và sơ chế có thể mang theo vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Việc rửa kỹ dưới vòi nước sạch giúp giảm nguy cơ nhưng không thể loại bỏ hoàn toàn mầm bệnh.

Từ đó, Tiến sĩ Giang khuyến nghị người dân nên xây dựng chế độ ăn đa dạng, bảo đảm đủ các nhóm thực phẩm và kết hợp hợp lý giữa thực phẩm sống với thực phẩm đã nấu chín, thay vì loại bỏ hoàn toàn đồ ăn qua chế biến với mục tiêu “thải độc”.

Đặc biệt, trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch, người mắc ung thư hoặc đang có bệnh lý cần chế độ dinh dưỡng đặc biệt không nên tự ý áp dụng chế độ ăn thô nghiêm ngặt khi chưa được đánh giá và hướng dẫn bởi chuyên môn.

Trào lưu ăn thô có thể tạo cảm giác về một lối sống “tự nhiên” và lành mạnh, nhưng một chế độ ăn tốt không chỉ được đánh giá qua việc thực phẩm có được nấu chín hay không. Điều quan trọng hơn là khẩu phần phải đa dạng, cân đối và đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của cơ thể.