Phần lớn người bệnh tăng huyết áp không có biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu nhưng vẫn bị tổn thương tim mạch. Việc chủ động đo huyết áp tại nhà và điều chỉnh lối sống là yếu tố quyết định để phòng ngừa biến chứng.

Thực tế ghi nhận tại Viện Tim mạch Việt Nam, Bệnh viện Bạch Mai cho thấy đa số trường hợp tăng huyết áp đều diễn biến âm thầm. Nhiều người chỉ nghĩ đến bệnh khi xuất hiện các triệu chứng nặng như đau đầu dữ dội hay choáng váng, trong khi áp lực máu đã kéo dài tàn phá hệ tim mạch từ trước đó.

Huyết áp là áp lực của dòng máu tác động lên thành động mạch. Kết quả đo gồm hai chỉ số là huyết áp tâm thu (áp lực tối đa khi tim co bóp) và huyết áp tâm trương (áp lực tối thiểu khi tim nghỉ giữa hai nhịp đập). Một người được xác định mắc bệnh khi huyết áp tâm thu từ 140 mmHg trở lên và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90 mmHg trở lên.

Có 90–95% trường hợp rơi vào nhóm tăng huyết áp nguyên phát. Bệnh hình thành do nhiều yếu tố phối hợp như tuổi tác, di truyền và lối sống thiếu lành mạnh bao gồm ăn mặn, ít vận động, hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia hay căng thẳng kéo dài.

Khoảng 5–10% còn lại là tăng huyết áp thứ phát, xuất phát từ các bệnh lý như viêm cầu thận mạn, hẹp động mạch thận, các bệnh nội tiết như u tủy thượng thận, hội chứng Cushing, cường giáp hoặc do tác dụng phụ của thuốc giảm đau, thuốc tránh thai. Với nhóm này, huyết áp có thể trở lại bình thường sau khi điều trị triệt để nguyên nhân.

Nhận biết triệu chứng cao huyết áp sớm, phòng tránh biến chứng cao

Những tín hiệu cảnh báo cần lưu ý

Tăng huyết áp được ví như "kẻ sát nhân thầm lặng" do không có triệu chứng rõ rệt ở thời kỳ đầu. Tuy nhiên, khi chỉ số huyết áp tăng cao, cơ thể sẽ phát ra một số dấu hiệu nhận biết ở từng cơ quan.

Về vùng đầu và thần kinh, người bệnh thường có cảm giác đau đầu âm ỉ hoặc căng tức gáy vào buổi sáng, kèm hoa mắt, chóng mặt hay ù tai. Về hệ hô hấp và tim mạch, cơ thể xuất hiện tình trạng mệt mỏi, khó thở khi gắng sức, hồi hộp hoặc đau tức ngực do tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu qua hệ mạch bị cản trở.

Đối với mắt và hệ vi mạch, áp lực máu cao gây tổn thương các mạch máu nhỏ dẫn đến nhìn mờ, xuất huyết kết mạc hoặc chảy máu cam. Trong những trường hợp tăng huyết áp cấp cứu, người bệnh có thể bị buồn nôn, nôn, tê bì hoặc ngứa ran các chi do tăng áp lực nội sọ.

Hướng dẫn đo huyết áp tại nhà đúng chuẩn

Theo dõi chỉ số thường xuyên giúp đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện sớm bất thường. Người mới chẩn đoán nên đo 2 lần mỗi ngày vào buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi đi ngủ. Khi chỉ số đã ổn định, người bệnh duy trì đo 2–3 lần mỗi tuần vào cùng khung giờ, hoặc đo ngay khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Trước khi đo, người bệnh cần nghỉ ngơi ít nhất 15 phút, ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái với cánh tay đặt ngang mức tim. Khi quấn bao đo, thao tác cần vừa khít cánh tay và giữ mép dưới bao đo cách nếp gấp khuỷu tay khoảng 2 cm. Trong suốt quá trình máy hoạt động, người thực hiện không được nói chuyện hay cử động. Cuối cùng, người bệnh ghi nhận chính xác cả hai chỉ số huyết áp như 126/82 mmHg và tuyệt đối không tự ý làm tròn số.

Sống khỏe cùng BVXA – Kỳ 23: Người trẻ tuổi cũng bị cao huyết áp | Bệnh viện đa khoa Xuyên Á

Kiểm soát huyết áp bằng lối sống khoa học

Song song với việc dùng thuốc đúng chỉ định, thay đổi lối sống đóng vai trò quyết định trong quá trình kiểm soát bệnh lâu dài.

Về chế độ ăn, người bệnh cần hạn chế lượng muối dưới 5g/ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê gạt, đồng thời tránh thực phẩm chế biến sẵn, đồ muối chua và thức ăn nhanh. Khẩu phần ăn nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt nạc, cá, tôm, sữa tách béo; đồng thời cắt giảm mỡ động vật, phủ tạng, thực phẩm nhiều đường, rượu bia và thuốc lá.

Về thể trạng, người bệnh cần duy trì chỉ số BMI trong khoảng 18,5–22,9 kg/m², giữ vòng bụng dưới 90 cm ở nam và dưới 80 cm ở nữ. Việc duy trì tập luyện thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc, tránh thức khuya và kiểm soát căng thẳng sẽ giúp cải thiện sức khỏe tim mạch.

Do tăng huyết áp là bệnh mạn tính đòi hỏi điều trị lâu dài, người bệnh không được tự ý ngừng thuốc hay giảm liều ngay cả khi chỉ số đã về mức bình thường. Theo các chuyên gia Viện Tim mạch Việt Nam, việc chủ động theo dõi chỉ số, tuân thủ phác đồ và duy trì lối sống lành mạnh là giải pháp tối ưu để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, suy tim và suy thận.