Giải mã bữa ăn của những người hơn 100 tuổi: Bí quyết trường thọ nằm ở đâu?

Một điều vô cùng thú vị là khi quan sát những cụ già đón sinh nhật lần thứ 100 ở khắp nơi trên thế giới, các nhà khoa học đã tìm thấy những điểm giao thoa kỳ lạ trong thực đơn và tư duy ăn uống của họ.

Mẫu số chung dễ nhận thấy nhất ở các bậc cao niên là một chế độ ăn giàu thực phẩm tươi, ít qua chế biến và rất hạn chế thịt đỏ. Minh chứng sống động là bà Deborah Szekely (102 tuổi, Mexico), người hiện vẫn hằng ngày lao động tại trang trại của mình. Bà theo đuổi chế độ ăn gần như thuần chay và chỉ bổ sung thêm cá, trong đó phần lớn rau củ đều do tự tay bà gieo trồng, gặt hái. Tương tự, Pearl Taylor, một cụ bà 102 tuổi ở bang Ohio (Mỹ) cũng lấp đầy thực đơn của mình bằng rau củ và hiếm khi ăn thịt. Thậm chí, bà Pearl còn tự chế biến loại nước ép xanh bổ dưỡng từ sự kết hợp của lô hội, cần tây, rau mùi tây cùng gừng để uống mỗi ngày.  

Ở một góc nhìn khác, cụ bà Louise Jean Signore, một trong những công dân thọ nhất New York ở tuổi 112, lại là "tín đồ" trung thành của chế độ ăn Địa Trung Hải. Bữa tối của cụ luôn nhẹ nhàng với salad, trái cây cùng rau xanh, đồng thời dầu ô liu, tỏi hay sốt cà chua là những hương vị không thể thiếu trong hầu hết các bữa ăn. Từ lâu, mô hình ăn uống Địa Trung Hải đã được thế giới công nhận là một trong những lối sống lành mạnh nhất nhờ khả năng nâng cao sức khỏe tim mạch, giữ gìn vóc dáng và đẩy lùi sự suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.  

Thói quen duy trì việc tự nấu nướng tại nhà chính là "vũ khí bí mật" tiếp theo của những người sống thọ. Nhiều năm qua, cụ bà Pearl Taylor đã nói không với các loại thực phẩm đóng gói sẵn để tự tay chuẩn bị từng bữa ăn cho mình. Tại Canada, cụ ông William (101 tuổi) cũng tự nấu ăn hằng ngày với một thực đơn thường xuyên xuất hiện cá mòi – loại cá rất giàu axit béo omega-3, vitamin D và canxi. Cùng chung quan điểm, cụ ông Jack Van Nordheim (101 tuổi), nhân vật nổi tiếng trên mạng xã hội với tên gọi "Chú Jack", chưa bao giờ bị hấp dẫn bởi đồ ăn nhanh. Ông luôn dành sự ưu ái cho các món ăn gia đình đơn giản như gà luộc hay rau củ.  

Dưới góc nhìn chuyên môn, các chuyên gia dinh dưỡng lý giải rằng việc tự vào bếp là cách tối ưu để kiểm soát lượng muối, đường, chất béo và tránh xa thực phẩm siêu chế biến. Đây vốn là nhóm thực phẩm "độc hại" làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, béo phì, đái tháo đường type 2 cùng nhiều căn bệnh mạn tính nguy hiểm khác. Một nghiên cứu trên Tạp chí Quốc tế về Dinh dưỡng Hành vi và Hoạt động Thể chất cũng chỉ ra rằng, những người duy trì việc nấu ăn tại nhà tối thiểu 5 lần mỗi tuần có xu hướng ăn nhiều rau quả, sở hữu chế độ ăn lành mạnh và kiểm soát cân nặng tốt hơn hẳn.  

Nhật Bản vốn nổi danh là quốc gia có tuổi thọ hàng đầu thế giới nhờ vào những triết lý sống đặc sắc. Bà Yumi Yamamoto từ tổ chức xác minh tuổi thọ LongeviQuest chia sẻ, rất nhiều cụ già trăm tuổi tại xứ sở hoa anh đào luôn nghiêm túc thực hiện nguyên tắc "Hara Hachi Bu", tức là chỉ ăn vừa đủ đến khoảng 80% mức no. Điển hình như cụ Shigeyo Nakachi (từng là người thọ thứ hai Nhật Bản trước khi mất vào năm 2021) luôn chủ động dừng đũa trước khi quá no, và ngay cả với món khoái khẩu là sô-cô-la, cụ cũng chưa bao giờ ăn quá nhiều một lúc.  

Tư duy ăn uống chừng mực này không hề cá biệt mà xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới. Cụ ông Martin McEvilly, người từng giữ danh hiệu thọ nhất Ireland và sống tới năm 108 tuổi, luôn khắc cốt ghi tâm bài học "mọi thứ đều cần có chừng mực". Bên cạnh việc ăn uống có chừng mực, cụ Martin còn chăm chỉ vận động và duy trì thói quen đạp xe cho đến tận năm 99 tuổi.

Ngược lại với suy nghĩ của nhiều người về một chế độ kiêng khem khổ hạnh, những người sống thọ nhất thế giới lại không hề khắt khe quá mức với bản thân. Họ vẫn giữ lại những món ăn yêu thích mang lại niềm vui tinh thần cho mình. Cụ bà Kane Tanaka, một trong những người thọ nhất lịch sử nhân loại khi sống đến 119 tuổi, được biết đến là người uống Coca-Cola gần như mỗi ngày. Hay như cụ bà Deborah Szekely đôi khi vẫn tự thưởng cho mình một ly kem cà phê, còn "Chú Jack" thì duy trì niềm vui ăn sô-cô-la đen cùng mật ong đều đặn hằng ngày.

Việc dung hòa những sở thích cá nhân này hoàn toàn có cơ sở khoa học. Giới chuyên môn nhận định rằng việc cho phép bản thân thưởng thức các món ăn yêu thích với một hàm lượng hợp lý sẽ tạo tâm lý thoải mái, giúp chúng ta kiên trì theo đuổi chế độ ăn lành mạnh trong dài hạn. Đó cũng là lý do quy tắc 80/20 được nhiều chuyên gia khuyến khích ứng dụng: hãy dành 80% thời gian cho những thực phẩm bổ dưỡng, lành mạnh, và giữ lại 20% còn lại để tận hưởng những món ăn mang đến sự hạnh phúc và thoải mái cho tâm hồn.