Hà Nội mịt mù vì bụi mịn: Bác sĩ chỉ ra nhóm nguy cơ và những dưỡng chất giúp “kháng” bụi mịn

Buổi sáng Hà Nội những ngày này nhiều người lầm tưởng là sương mù. Nhưng cái cảm giác hít vào thấy chát cổ, rát mũi mới là lời nhắc rằng thứ bao phủ không trung là bụi mịn PM2.5 – loại hạt siêu nhỏ đủ sức len tận sâu vào phổi. Ứng dụng chất lượng không khí hiếm khi chuyển màu xanh; sắc vàng, cam, đỏ, thậm chí tím đã trở thành “bảng màu quen thuộc” của những người sống giữa thành phố.

Nỗi lo không chỉ gói gọn ở Hà Nội. Nhiều tỉnh thành cũng chìm trong tình trạng tương tự, khiến vấn đề sức khỏe cộng đồng nóng lên từng ngày. Dữ liệu của Viện Đánh giá Sức khỏe (Đại học Washington) cho thấy ô nhiễm không khí liên quan đến hàng loạt bệnh lý, từ dị ứng, viêm phổi đến ung thư phổi và bệnh tim mạch. Nguyên nhân nằm ở hỗn hợp hóa chất, chất kích ứng và chất gây ung thư tồn tại trong bụi độc hại.

Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam) cho biết bụi mịn PM2.5 với kích thước siêu nhỏ có thể vượt qua hàng rào bảo vệ của hệ hô hấp, bám sâu vào phổi và đẩy nhanh quá trình viêm. Lượng chất chống oxy hóa trong cơ thể vì thế suy giảm, kéo theo sự thoái hóa tế bào, đặc biệt ở động mạch và phổi. Về lâu dài, điều này làm tăng nguy cơ ung thư phổi và các bệnh tim mạch.

Theo bác sĩ Hoàng, ngoài khẩu trang đạt chuẩn và máy lọc không khí, dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tác hại của bụi mịn. Một số dưỡng chất thậm chí có thể hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố tốt hơn.

Những dưỡng chất giúp “kháng” bụi mịn

Vitamin A và beta-carotene là hai dưỡng chất quen thuộc trong cà rốt, bí đỏ, khoai lang, rau muống, xoài hay đu đủ. Chúng góp phần củng cố hệ hô hấp và cải thiện chức năng phổi, đồng thời tăng cường miễn dịch để cơ thể chống lại tác động của không khí bẩn.

Vitamin C – chất chống oxy hóa mạnh – giúp hạn chế tổn thương DNA do gốc tự do sinh ra khi tiếp xúc với bụi độc. Nhiều nghiên cứu chỉ ra việc bổ sung vitamin C không chỉ cải thiện miễn dịch mà còn giảm các triệu chứng dị ứng và kích ứng mũi, mắt. Cam, dâu tây, táo, lựu, rau má và rau bina đều là nguồn cung dồi dào.

Vitamin E, thường xuất hiện trong các loại hạt, đậu, ngũ cốc nguyên cám hay lòng đỏ trứng, hỗ trợ giảm viêm và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương oxy hóa – điều cần thiết khi sống trong môi trường ô nhiễm kéo dài.

Tiếp xúc với bụi mịn còn làm tăng nồng độ homocysteine – yếu tố nguy cơ của bệnh mạch vành. Vitamin B6, B12 và folate giúp hạ chỉ số này, qua đó giảm nguy cơ bệnh tim. Nhóm vitamin này có nhiều trong thịt đỏ, rau lá xanh và các loại củ quả chứa beta-carotene.

Omega-3 trong cá béo, quả óc chó, hạt lanh hay quả bơ được chứng minh hỗ trợ giảm ảnh hưởng của PM2.5 tới sức khỏe. Một số nghiên cứu lâm sàng cho thấy người sống trong vùng ô nhiễm uống 2 g dầu cá mỗi ngày có thể cải thiện đáng kể khả năng chống viêm.

Sulforaphane – hợp chất đặc trưng trong bông cải xanh và các loại rau họ cải – nổi tiếng với khả năng đào thải độc tố và giảm nguy cơ ung thư. Các thử nghiệm ghi nhận sulforaphane giúp giảm tác động tiêu cực của bụi mịn ở cả thanh thiếu niên và người lớn.

N-acetyl cysteine, có được từ các thực phẩm giàu cysteine như hành tây, trứng, tỏi, thịt đỏ hay dưa hấu, lại mang đến lợi ích khác: giảm co thắt phế quản, hỗ trợ long đờm và tăng miễn dịch. Đây là chất thường được sử dụng trong các phác đồ điều trị bệnh hô hấp.

Beta-glucan – polysaccharide xuất hiện trong nhiều loại nấm dược liệu Nhật Bản như nấm Maitake, nấm Chitake hay nấm Yamabushita – giúp kích hoạt hệ miễn dịch, từ đó tăng khả năng loại bỏ bụi mịn và các tác nhân lạ khỏi cơ thể.

Lời khuyên cuối cùng từ chuyên gia

Bác sĩ Hoàng nhấn mạnh: ăn uống lành mạnh không phải giải pháp duy nhất, nhưng là một phần quan trọng trong “lá chắn” bảo vệ người sống ở đô thị ô nhiễm. Người dân nên uống đủ nước, ngủ đúng giờ, đeo kính và khẩu trang đúng chuẩn khi ra ngoài. Trong nhà và trên ô tô, máy lọc không khí chất lượng cao sẽ giúp giảm lượng bụi hít phải, đặc biệt vào những ngày chỉ số AQI liên tục báo đỏ.

Ô nhiễm không khí có thể không biến mất ngay, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình mỗi ngày.