Dù sở hữu mùi tanh đặc trưng khiến nhiều người phải “bịt mũi” khi ăn, rau diếp cá vẫn là loại rau gia vị quen thuộc trong bữa ăn của nhiều gia đình Việt.

Theo bác sĩ Bùi Thanh Hoài, Khoa Y học cổ truyền của Bệnh viện 19-8, diếp cá còn có tên gọi khác là ngư tinh thảo, với tên khoa học Houttuynia cordata Thunb. Đây là loại cây thường mọc hoang ở những nơi ẩm thấp và khá phổ biến tại Việt Nam.

Trong đời sống hằng ngày, người dân thường hái diếp cá làm rau ăn kèm nhiều món ăn. Toàn bộ cây có thể sử dụng ở dạng tươi hoặc được phơi, sấy khô để làm dược liệu.

Các nghiên cứu cho thấy trong cây diếp cá có khoảng 0,0049% tinh dầu cùng một lượng nhỏ ancaloit, trong đó có hoạt chất cordalin. Thành phần chính của tinh dầu là metylnonylxeton – chất tạo nên mùi tanh đặc trưng khiến nhiều người cảm thấy khó chịu. Ngoài ra, trong cây còn có các hợp chất như mycren, axit caprinic và laurinaldehyt.

15-1773560771-loai-rau-gia-vi-co-mui-tanh-kho-an-nhung-duoc-xem-la-tro-thu-loi-tieu-ho-tro-thai-doc-gan
Rau diếp cá. Ảnh: Ngọc Vân 

Bác sĩ Hoài cho biết diếp cá có tác dụng lợi tiểu khá rõ, chủ yếu nhờ hoạt chất quexitrin cùng một số chất vô cơ có trong cây. Bên cạnh đó, một số tài liệu cũng ghi nhận loại dược liệu này có thể hỗ trợ giải độc gan hiệu quả. Khi cần cải thiện chức năng gan, người dùng có thể ép lá diếp cá lấy nước uống. Nhờ tính mát, loại cây này còn giúp chống viêm và hỗ trợ giảm cholesterol trong cơ thể.

Theo quan niệm của y học cổ truyền, diếp cá có vị cay, tính hơi lạnh. Dược liệu này thường được dùng với mục đích tán nhiệt, tiêu sưng và được áp dụng trong điều trị phế ung. Ngoài ra, diếp cá còn được dùng trong các trường hợp bệnh trĩ hoặc các vết lở loét ngoài da.

Trong dân gian, loại rau này được sử dụng theo nhiều cách khác nhau. Với trường hợp đau mắt do tụ máu, người dân thường giã nhỏ lá diếp cá, đặt vào hai miếng giấy bản rồi đắp lên mắt khi ngủ. Cách làm này có thể thực hiện vài lần để cải thiện tình trạng.

Đối với bệnh trĩ, diếp cá cũng được xem là vị thuốc quen thuộc. Người bệnh có thể sắc từ 6–12g diếp cá khô để uống, đồng thời dùng nước sắc để xông hơi và rửa vùng hậu môn nhằm giảm viêm và khó chịu. Ngoài ra, dược liệu này còn được cho là giúp thông tiểu, hỗ trợ điều trị mụn nhọt và góp phần điều hòa kinh nguyệt. Liều dùng trung bình thường dao động từ 6–12g mỗi ngày.

Một bài thuốc dân gian khác được nhiều người áp dụng là dùng 20g diếp cá khô kết hợp với 10 quả táo đỏ, sắc cùng khoảng 600ml nước cho đến khi còn 200ml. Nước sắc được chia uống ba lần trong ngày và được cho là hỗ trợ tốt trong các trường hợp viêm sưng tai giữa hoặc sưng tắc tia sữa.

Tuy vậy, khi sử dụng rau diếp cá cũng cần lưu ý một số điểm để đảm bảo an toàn. Trước khi ăn sống, cần rửa thật sạch và ngâm với nước muối loãng nhằm loại bỏ vi khuẩn và ký sinh trùng. Bên cạnh đó, không nên dùng quá nhiều, lượng phù hợp mỗi ngày chỉ khoảng 20–40g diếp cá tươi.

Ngoài ra, việc uống nước diếp cá khi bụng đói cũng nên hạn chế vì hàm lượng vitamin C trong rau có thể gây kích thích đường ruột và ảnh hưởng đến dạ dày. Những người có thể trạng hàn, thường xuyên lạnh tay chân hoặc dễ đau bụng cũng nên tránh uống nước diếp cá vào buổi tối muộn, đặc biệt sau 22h.