Đời sống
10/11/2026 21:50Nhiều người Việt tưởng ăn uống lành mạnh nhưng đang vô tình gây hại cho sức khỏe
Không ít người Việt đang áp dụng những phương pháp ăn kiêng với mong muốn cải thiện vóc dáng và bảo vệ sức khỏe. Tuy nhiên, việc loại bỏ một số nhóm thực phẩm hoặc lạm dụng những món được cho là lành mạnh đôi khi lại phản tác dụng.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, Giám đốc Trung tâm Tư vấn, Phục hồi dinh dưỡng và Kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), chỉ ra một số sai lầm phổ biến trong thói quen ăn uống hiện nay.
Sợ tinh bột, bỏ cơm nhưng lại ăn nhiều thịt
Một trong những xu hướng đáng chú ý là nhiều người hạn chế tối đa hoặc loại bỏ cơm khỏi thực đơn vì lo ngại tăng cân. Thay vào đó, họ tăng lượng thịt, các loại hạt có dầu, trái cây và nước ép để bù đắp năng lượng.
Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, cách ăn uống này dễ khiến khẩu phần mất cân đối. Tinh bột vẫn cần cung cấp khoảng 50% tổng năng lượng hàng ngày, kể cả với người mắc đái tháo đường chưa có biến chứng.
Với người trưởng thành có nhu cầu năng lượng trung bình 1.600-2.000 kcal/ngày, mỗi bữa cần khoảng 1-1,5 bát cơm để bảo đảm năng lượng. Khi ăn quá ít tinh bột, cơ thể nhanh đói, khiến nhiều người có xu hướng ăn bù bằng thịt hoặc thực phẩm giàu chất béo.
Việc dùng khoai, ngô, sắn hoặc trái cây thay thế hoàn toàn cơm với mục đích giảm cân cũng không phải phương án bền vững.
Uống nước ép thường xuyên chưa chắc đã tốt
Nước ép trái cây thường được xem là lựa chọn có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, việc uống mỗi ngày mà không kiểm soát lượng tiêu thụ có thể khiến cơ thể nạp quá nhiều đường.
Theo chuyên gia, một cốc nước ép đôi khi cần tới 300-500 g trái cây. Nếu vừa uống nước ép, vừa ăn trái cây trong ngày, tổng lượng đường tiêu thụ có thể vượt mức khuyến nghị. Vì vậy, thỉnh thoảng sử dụng nước ép không đáng lo ngại, nhưng biến nó thành thói quen hàng ngày lại không thực sự hợp lý.
Kiêng hoàn toàn dầu mỡ cũng là một sai lầm
Bên cạnh việc sợ tinh bột, nhiều người còn loại bỏ hoàn toàn dầu mỡ và các món chiên rán vì lo tăng cân hoặc rối loạn mỡ máu.
PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng cho rằng không cần thiết phải cực đoan như vậy. Người dân vẫn có thể ăn cá rán, thịt kho hay các món xào nếu kiểm soát lượng tiêu thụ và biết cách cân đối với những thực phẩm khác.
Theo chuyên gia, phần thực phẩm giàu đạm chỉ nên chiếm khoảng 1/3 bữa ăn, phần còn lại nên dành cho rau luộc, canh và các món thanh đạm. Điều đáng quan tâm không phải một món ăn có dầu mỡ hay không, mà là tổng lượng tiêu thụ và tần suất sử dụng.
Ăn quá nhiều muối nhưng không nhận ra
Một vấn đề khác thường bị bỏ qua là lượng muối trong khẩu phần hàng ngày. Tiêu thụ quá nhiều muối có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh thận, loãng xương và ung thư dạ dày.
Theo Điều tra quốc gia các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm (STEPS) năm 2021 do Bộ Y tế phối hợp với WHO thực hiện, người Việt Nam tiêu thụ trung bình khoảng 8,1 g muối/ngày, gần gấp đôi mức dưới 5 g/ngày được WHO khuyến nghị.
Đáng chú ý, tỷ lệ người trưởng thành mắc tăng huyết áp tại Việt Nam lên tới 26,2%. Lượng natri tiêu thụ quá cao có thể khiến huyết áp tăng, kéo theo nguy cơ nhồi máu cơ tim và đột quỵ.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần chủ động giảm lượng muối trong chế độ ăn, nhưng vẫn phải bảo đảm cung cấp đủ i-ốt. Do đó, giảm muối không có nghĩa là từ bỏ muối i-ốt, mà nên ưu tiên sử dụng loại muối này với lượng phù hợp.
Ngoài ra, các sản phẩm ủ muối dù được biến tấu về cách chế biến và hương vị vẫn có thể chứa hàm lượng muối cao, cần được kiểm soát khi sử dụng.
Chỉ ăn kiêng mà quên vận động
Không chỉ sai lầm trong lựa chọn thực phẩm, nhiều người còn tập trung vào chế độ ăn mà bỏ qua hoạt động thể lực. Trong khi đó, tập thể dục thường xuyên có vai trò quan trọng trong kiểm soát cân nặng, cải thiện mỡ máu, đường huyết và huyết áp.
Vận động cũng giúp giảm căng thẳng, hạn chế tình trạng tìm đến thức ăn để giải tỏa cảm xúc. Theo PGS.TS Nguyễn Trọng Hưng, khi tập thể dục, tâm lý con người thường thoải mái hơn và việc kiểm soát ăn uống cũng trở nên dễ dàng hơn.
Thay vì áp dụng những nguyên tắc ăn kiêng cứng nhắc hoặc loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm, chuyên gia khuyến nghị mỗi người nên xây dựng chế độ dinh dưỡng đa dạng, cân đối và phù hợp với sinh hoạt hàng ngày.
Lượng thực phẩm cần thiết nên được xác định dựa trên nhu cầu năng lượng của từng người, sau đó phân bổ hợp lý thành 3-4 bữa mỗi ngày. Các món ăn cũng có thể linh hoạt thay đổi, chẳng hạn nếu một bữa đã có món xào thì bữa tiếp theo nên ưu tiên thực phẩm thanh đạm hơn.
Điều quan trọng không nằm ở việc kiêng khem cực đoan trong thời gian ngắn, mà là duy trì được thói quen ăn uống khoa học và vận động hợp lý về lâu dài.
Hải Yến (SHTT)