Chiều cao của trẻ không chỉ được quyết định bởi gene di truyền từ cha mẹ. Nhiều yếu tố khác như chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ, hoạt động thể chất hay môi trường sống cũng đóng vai trò quan trọng, tác động trực tiếp đến quá trình phát triển thể chất của trẻ trong suốt những năm đầu đời.

Chiều cao thường được xem là đặc điểm có tính di truyền cao trong mỗi gia đình. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng yếu tố gene chỉ là một phần trong bức tranh tổng thể. Nhiều điều kiện khác trong cuộc sống hằng ngày cũng có thể ảnh hưởng đáng kể đến sự phát triển chiều cao của trẻ.

Theo Tiến sĩ Andrea Mucci, bác sĩ nội tiết nhi khoa tại Cleveland Clinic (Mỹ), chiều cao là đặc điểm chịu tác động từ nhiều gene trong cơ thể. Bà cho biết có hơn 700 gene liên quan đến việc quyết định chiều cao của con người. Khi cả bố và mẹ đều có vóc dáng cao, con cái của họ thường có xu hướng thừa hưởng đặc điểm này vì mang nhiều gene quy định chiều cao.

Trong những trường hợp như vậy, việc một đứa trẻ có vóc dáng thấp bé được xem là khá hiếm. Tuy nhiên, nếu trong gia đình có ông bà hoặc người thân có chiều cao khiêm tốn, khả năng trẻ sinh ra thấp hơn mức trung bình cũng không phải điều quá bất ngờ.

08-1772955621-nhung-yeu-to-anh-huong-den-chieu-cao-cua-tre-ngoai-di-truyen.webp
Ngoài di truyền, chiều cao của trẻ phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau. Ảnh: Medical News Today.

Bên cạnh yếu tố di truyền, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển của trẻ. Mặc dù chế độ ăn uống không phải lúc nào cũng dự đoán chính xác chiều cao khi trưởng thành, nhưng trẻ được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ thường có điều kiện phát triển tốt hơn so với trẻ suy dinh dưỡng.

Chế độ ăn giàu protein, canxi, vitamin D và kẽm cung cấp những dưỡng chất cần thiết cho xương và cơ bắp phát triển khỏe mạnh. Những dưỡng chất này đặc biệt quan trọng trong các giai đoạn quan trọng như sau sinh, thời thơ ấu và tuổi dậy thì. Ngoài ra, chế độ dinh dưỡng của người mẹ trong thời kỳ mang thai cũng ảnh hưởng đến sự phát triển xương và sức khỏe của trẻ sau này.

Nếu chế độ ăn uống thiếu hụt hoặc không ổn định, trẻ có thể không đạt được chiều cao tối ưu. Ngược lại, việc duy trì một chế độ dinh dưỡng cân bằng và đầy đủ dưỡng chất sẽ giúp cơ thể phát huy tối đa tiềm năng phát triển chiều cao.

Một số loại thuốc hoặc bệnh lý cũng có thể tác động đến sự phát triển thể chất của trẻ. Việc sử dụng steroid trong thời gian dài có thể làm chậm quá trình tăng trưởng vì ảnh hưởng đến sức khỏe của xương. Tương tự, việc điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị với liều cao trong thời thơ ấu có thể khiến chiều cao khi trưởng thành thấp hơn do gây rối loạn hormone tăng trưởng hoặc tác động trực tiếp đến hệ xương.

Ngoài ra, một số loại thuốc điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) cũng được cho là có thể ảnh hưởng đến chiều cao của trẻ.

Các bệnh lý liên quan đến hormone, khả năng hấp thụ dinh dưỡng hoặc tình trạng viêm trong cơ thể cũng có thể cản trở sự phát triển bình thường. Một số bệnh mạn tính như bệnh Celiac, bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hay bệnh thận đều có thể tác động đến quá trình tăng trưởng. Bên cạnh đó, một số hội chứng di truyền như Down hoặc Turner cũng thường liên quan đến chiều cao thấp hơn mức trung bình.

Môi trường sống và điều kiện kinh tế – xã hội cũng là yếu tố đáng chú ý. Theo Britannica, tại những xã hội có mức độ bình đẳng cao hơn, trẻ em thường có cơ hội tiếp cận tốt hơn với thực phẩm giàu dinh dưỡng, dịch vụ chăm sóc sức khỏe và môi trường sống an toàn. Những điều kiện này góp phần thúc đẩy sự phát triển thể chất và có thể làm tăng chiều cao trung bình của trẻ em.

Ngược lại, khi trẻ không được tiếp cận đầy đủ với các nguồn lực thiết yếu như dinh dưỡng hoặc chăm sóc y tế, quá trình phát triển chiều cao có thể bị ảnh hưởng.

Hoạt động thể chất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích cơ thể phát triển. Những hoạt động như bơi lội, chạy bộ hoặc vui chơi vận động giúp cơ thể giải phóng hormone tăng trưởng, từ đó hỗ trợ xương phát triển và giúp trẻ đạt được chiều cao tối đa theo tiềm năng.

Bên cạnh đó, giấc ngủ cũng là yếu tố không thể bỏ qua. Trong khi ngủ sâu, cơ thể tiết ra hormone tăng trưởng – còn gọi là GH hoặc somatotropin – với cường độ mạnh hơn, đặc biệt vào ban đêm. Hormone này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình tăng trưởng và phát triển của cơ thể.

Nếu trẻ thường xuyên thiếu ngủ hoặc ngủ không đủ giấc, quá trình tiết hormone tăng trưởng có thể bị ảnh hưởng, từ đó làm chậm sự phát triển chiều cao trong giai đoạn thanh thiếu niên.

Hải Yến (SHTT)