Áp lực học tập, những bất đồng với cha mẹ và việc dành quá nhiều thời gian cho điện thoại khiến nữ sinh 15 tuổi ngày càng thu mình, mất ngủ, sụt cân và nhiều lần tự làm tổn thương bản thân.

Từ áp lực học tập đến những tổn thương khó nói

N.M.A., 15 tuổi, trú tại Hà Nội, vốn là một nữ sinh sống khá khép kín. Khi áp lực học tập gia tăng, cộng thêm những bất đồng trong giao tiếp với cha mẹ, em ngày càng ít chia sẻ với gia đình và tìm đến điện thoại, mạng xã hội nhiều hơn.

Thời gian sử dụng điện thoại kéo dài, đặc biệt vào ban đêm, khiến giấc ngủ của A. bị ảnh hưởng. Trong quá trình tìm kiếm những nội dung phù hợp với tâm trạng, nữ sinh thường xuyên tiếp xúc với các nội dung buồn bã, tiêu cực trên mạng.

Tình trạng này kéo dài khiến A. bắt đầu mất ngủ, dễ cáu gắt, giảm khả năng tập trung, ăn uống kém và sụt cân. Em ngày càng ít giao tiếp với người thân, trong khi kết quả học tập cũng đi xuống.

Những khó khăn tâm lý trở nên rõ rệt hơn sau một sự việc xảy ra tại trường. A. từng chia sẻ với nhà trường về những vấn đề trong quan hệ với bạn bè. Sau đó, trong lúc cảm xúc bị dồn nén, em đã tự làm tổn thương bản thân.

Đáng lo ngại, hành vi này không chỉ xảy ra một lần. Mỗi khi căng thẳng hoặc những cảm xúc tiêu cực gia tăng, A. lại tìm đến việc tự làm đau mình như một cách để đối phó.

26-1790378614-nu-sinh-lop-10-phai-nhap-vien-tam-than-sau-thoi-gian-chim-trong-mang-xa-hoi
Vết thương do A. tự gây ra. Ảnh: BSCC.

Khi nhận thấy những thay đổi ngày càng rõ về tâm lý và hành vi của con, gia đình đưa A. đến Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai thăm khám.

Theo ThS.BS Nguyễn Thành Long, Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai, A. được xác định có hành vi tự hại không nhằm mục đích tự sát (NSSI). Đây được xem là cách trẻ đối phó với những cảm xúc quá mức khi chưa biết cách nhận diện, diễn đạt và điều chỉnh cảm xúc của mình.

Sau quá trình điều trị kết hợp thuốc, trị liệu tâm lý và các kỹ năng điều chỉnh cảm xúc, trong đó có liệu pháp hành vi biện chứng (DBT), tình trạng của A. từng bước cải thiện. Nữ sinh dần hình thành những cách ứng phó an toàn hơn trước căng thẳng, điều chỉnh việc sử dụng mạng xã hội và cải thiện mối quan hệ với gia đình.

Mạng xã hội có thể khiến trẻ tiếp xúc với nội dung tiêu cực

Theo nghiên cứu được công bố trên Nature Mental Health năm 2026, 34,5% học sinh từng tiếp xúc với nội dung liên quan đến tự hại trên môi trường trực tuyến. Đáng chú ý, 66,2% trong số này cho biết việc tiếp cận diễn ra một cách thụ động thông qua các nội dung được đề xuất.

Bên cạnh nguy cơ tiếp xúc với nội dung tiêu cực, việc sử dụng mạng xã hội kéo dài vào ban đêm còn có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Khi tình trạng thiếu ngủ kéo dài, khả năng kiểm soát cảm xúc và điều chỉnh hành vi của trẻ cũng bị ảnh hưởng, khiến các em dễ phản ứng tiêu cực hơn trước những áp lực trong cuộc sống.

PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần, cho rằng việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho trẻ vị thành niên cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và hệ thống y tế.

Ở độ tuổi này, khả năng kiểm soát cảm xúc và hành vi của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Khi phải đối mặt cùng lúc với áp lực học tập, quan hệ bạn bè, mâu thuẫn gia đình và những tác động từ môi trường mạng, trẻ có thể rơi vào trạng thái quá tải.

Theo PGS Tuấn, thay vì chỉ cấm đoán hoặc kiểm soát việc sử dụng mạng xã hội, cha mẹ cần tạo ra một môi trường đủ an toàn để trẻ có thể nói về những điều đang khiến mình tổn thương.

Những câu hỏi đơn giản như “Dạo này con có chuyện gì khiến con buồn không?” hay “Có điều gì con muốn bố mẹ lắng nghe không?” có thể trở thành điểm bắt đầu để trẻ chia sẻ những vấn đề mà các em đã giữ trong lòng trong thời gian dài.

Cha mẹ cũng cần chú ý đến những thay đổi kéo dài ở trẻ như thường xuyên thức khuya, thu mình, giảm giao tiếp, học tập sa sút, mất ngủ, thay đổi thói quen ăn uống hoặc xuất hiện những tổn thương trên cơ thể không rõ nguyên nhân.

Khi phát hiện những dấu hiệu bất thường, gia đình không nên trách mắng, gây thêm áp lực hoặc xem nhẹ vấn đề. Việc bình tĩnh trò chuyện, đồng hành cùng trẻ và tìm kiếm sự hỗ trợ từ các chuyên gia sức khỏe tâm thần có thể giúp trẻ có cơ hội được hỗ trợ kịp thời và hạn chế những diễn biến nghiêm trọng hơn.