Uống nhân sâm càng nhiều càng khỏe? Sự thật không như nhiều người nghĩ

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, cho biết trong y học cổ truyền, nhân sâm có vị ngọt, hơi đắng, tính hơi ôn, quy vào các kinh Tỳ, Phế và Tâm. Dược liệu này có tác dụng đại bổ nguyên khí, bổ tỳ, bổ phế, sinh tân chỉ khát, an thần và ích trí.

Theo bác sĩ, nhân sâm thường được sử dụng trong các trường hợp cơ thể suy nhược sau ốm nặng, người mệt mỏi kéo dài, ăn uống kém, sụt cân, người cao tuổi suy giảm thể lực hoặc hỗ trợ phục hồi sau phẫu thuật, bệnh mạn tính khi có chỉ định. Tuy nhiên, y học cổ truyền luôn đặt nguyên tắc điều trị theo từng thể bệnh, vì vậy không phải ai cũng phù hợp để dùng nhân sâm.

Ở góc độ y học hiện đại, nhiều nghiên cứu cho thấy nhân sâm, đặc biệt là nhân sâm châu Á (Panax ginseng), chứa nhiều hoạt chất sinh học như ginsenosides, polysaccharides, peptide, polyacetylenes và các hợp chất chống oxy hóa.

Những hoạt chất này được ghi nhận có thể hỗ trợ giảm mệt mỏi ở một số đối tượng, góp phần cải thiện chức năng miễn dịch, tăng khả năng tập trung và nhận thức ở mức độ nhất định, đồng thời có đặc tính chống oxy hóa và chống viêm. Một số nghiên cứu cũng cho thấy nhân sâm có thể hỗ trợ kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường type 2, nhưng không thể thay thế thuốc điều trị.

Dù vậy, ThS.BS. Nguyễn Quang Dương nhấn mạnh, các bằng chứng hiện nay chưa đủ để khẳng định nhân sâm có thể phòng ngừa ung thư, kéo dài tuổi thọ hoặc chữa khỏi các bệnh mạn tính. Hiệu quả của dược liệu còn phụ thuộc vào loại nhân sâm, liều dùng, thời gian sử dụng cũng như tình trạng sức khỏe của mỗi người.

Không nên tự ý dùng nhân sâm kéo dài

Theo bác sĩ Dương, người dân không nên tự ý sử dụng nhân sâm hằng ngày trong thời gian dài nếu chưa được bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền tư vấn.

Đối với người khỏe mạnh, chế độ ăn uống cân đối, ngủ đủ giấc và duy trì vận động đều đặn vẫn là những yếu tố quan trọng giúp nâng cao sức khỏe. Việc lạm dụng các sản phẩm bồi bổ, trong đó có nhân sâm, chưa chắc đem lại hiệu quả tương xứng, thậm chí có thể làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

Trong thực hành lâm sàng, khi cần sử dụng nhân sâm để hỗ trợ phục hồi thể trạng, bác sĩ thường chỉ định theo từng đợt, sau đó đánh giá đáp ứng trước khi cân nhắc tiếp tục điều trị, thay vì dùng liên tục trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Nếu sử dụng quá liều hoặc kéo dài, người dùng có thể gặp các biểu hiện như mất ngủ, bồn chồn, kích thích, đau đầu, tim đập nhanh, huyết áp tăng hoặc dao động, khô miệng, buồn nôn và tiêu chảy. Một số báo cáo cũng ghi nhận hội chứng lạm dụng nhân sâm với các triệu chứng căng thẳng thần kinh, mất ngủ và tăng huyết áp ở người dùng liều cao trong thời gian dài.

Những trường hợp cần thận trọng

ThS.BS. Nguyễn Quang Dương cho biết một số nhóm đối tượng cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng nhân sâm hoặc không nên tự ý dùng, gồm người đang sốt hoặc mắc bệnh nhiễm trùng cấp tính, người tăng huyết áp chưa kiểm soát tốt, người mất ngủ kéo dài, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú, trẻ em nếu không có chỉ định chuyên môn và người mắc bệnh tự miễn.

Ngoài ra, nhân sâm có thể ảnh hưởng đến tác dụng của một số loại thuốc đang sử dụng. Trong đó có thuốc chống đông máu như warfarin, thuốc điều trị đái tháo đường do nguy cơ làm hạ đường huyết, thuốc chống trầm cảm nhóm MAOI, một số thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc kích thích thần kinh và một số thực phẩm chức năng khác.

Vì vậy, người đang điều trị bệnh mạn tính cần trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng nhân sâm để hạn chế nguy cơ tương tác thuốc.

Dùng nhân sâm thế nào cho hợp lý?

Theo khuyến cáo của bác sĩ, nhân sâm chỉ nên sử dụng khi thực sự cần thiết và phù hợp với tình trạng sức khỏe. Người dùng không nên tự ý tăng liều với mong muốn đạt hiệu quả nhanh hơn.

Bên cạnh đó, nên ưu tiên dùng theo từng đợt thay vì sử dụng quanh năm, tránh dùng vào buổi tối nếu xuất hiện tình trạng mất ngủ và lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, bảo đảm chất lượng.

Chuyên gia cũng lưu ý rằng nhân sâm có giá trị trong hỗ trợ điều trị và phục hồi sức khỏe khi được dùng đúng đối tượng, đúng liều lượng và đúng thời điểm. Tuy nhiên, đây không phải là "thần dược" phù hợp với mọi người. Trước khi có ý định sử dụng thường xuyên, đặc biệt với người cao tuổi hoặc người đang mắc bệnh mạn tính, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc y học cổ truyền.