Vì sao dù trời nóng đỉnh điểm vẫn không nên tắm nước lạnh?

Trong những ngày nhiệt độ tăng cao, cảm giác được dội nước lạnh lên người sau khi đi nắng về thường mang lại sự dễ chịu tức thì. Không ít người cho rằng đây là cách nhanh nhất để giải nhiệt và phục hồi cơ thể.

Dù vậy, bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thuộc Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cảnh báo việc tắm nước lạnh khi cơ thể còn đang nóng có thể dẫn đến rối loạn huyết động, thậm chí làm tăng nguy cơ đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.

Theo bác sĩ Hoàng, cơ thể con người luôn duy trì cơ chế điều nhiệt rất chặt chẽ để giữ nhiệt độ ổn định quanh mức 37 độ C. Khi hoạt động dưới trời nắng nóng, mạch máu dưới da sẽ giãn ra để thải nhiệt, đồng thời tuyến mồ hôi hoạt động mạnh nhằm làm mát cơ thể thông qua quá trình bay hơi.

Trong trạng thái này, tim phải làm việc với cường độ cao hơn để duy trì huyết áp và lưu thông máu ổn định. Nhịp tim tăng nhanh, tuần hoàn hoạt động mạnh khiến cơ thể trở nên đặc biệt nhạy cảm với những thay đổi nhiệt độ đột ngột từ môi trường bên ngoài.

Nếu tắm nước lạnh ngay lúc vừa đi nắng về, nhiệt độ cơ thể giảm quá nhanh sẽ kích hoạt phản ứng “sốc lạnh”. Hệ thần kinh giao cảm bị kích thích mạnh, làm cơ thể giải phóng adrenaline vào máu. Chất này khiến mạch máu co lại đột ngột trong khi trước đó mạch đang giãn để tỏa nhiệt.

Sự thay đổi quá nhanh này có thể khiến huyết áp tăng vọt trong thời gian ngắn, tạo áp lực lớn lên thành mạch. Với những mạch máu yếu, nguy cơ vỡ mạch não và xuất huyết não có thể xảy ra.

Không chỉ ảnh hưởng đến não bộ, tim cũng phải chịu áp lực lớn khi mạch máu co lại đột ngột. Tim buộc phải co bóp mạnh hơn để đẩy máu đi khắp cơ thể trong khi lượng máu nuôi tim có thể giảm do co mạch vành. Theo chuyên gia, tình trạng mất cân bằng này có thể kích hoạt nhồi máu cơ tim hoặc gây rối loạn nhịp tim nguy hiểm.

Một yếu tố khác làm tăng nguy cơ đột quỵ trong mùa nóng là tình trạng mất nước. Sau khi đi ngoài trời nắng, cơ thể thường tiết nhiều mồ hôi khiến máu trở nên cô đặc hơn nếu không được bù nước đầy đủ. Khi kết hợp với hiện tượng co mạch do nước lạnh gây ra, máu lưu thông chậm hơn và dễ hình thành cục máu đông.

Những cục máu đông này có thể gây tắc mạch não, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não — dạng đột quỵ phổ biến thường gặp trong mùa nắng nóng.

Theo bác sĩ Hoàng, việc tiếp xúc với nước lạnh còn khiến cơ chế điều nhiệt của cơ thể bị “đánh lừa”. Khi da đột ngột cảm nhận nhiệt độ thấp, não sẽ phát tín hiệu co mạch và hạn chế tiết mồ hôi để giữ nhiệt. Điều này vô tình khiến lượng nhiệt bên trong cơ thể không được giải phóng hiệu quả, làm tăng nguy cơ sốc nhiệt và gây cảm giác mệt lả, choáng váng.

Ngoài nguy cơ về tim mạch và thần kinh, tắm nước lạnh khi cơ thể còn nhiều mồ hôi cũng có thể ảnh hưởng đến da và hệ hô hấp. Các lỗ chân lông đang giãn nở sẽ co lại nhanh chóng, khiến mồ hôi và bã nhờn bị giữ lại trên da, từ đó làm tăng nguy cơ viêm da.

Sự thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng làm suy giảm sức đề kháng của niêm mạc đường hô hấp. Đây là nguyên nhân khiến nhiều người xuất hiện tình trạng viêm họng, ho hoặc viêm phế quản sau khi tắm nước lạnh lúc vừa đi nắng về.

Với những người có bệnh nền như hen suyễn, tác động của nước lạnh còn có thể gây co thắt phế quản, dẫn tới khó thở hoặc lên cơn hen cấp nguy hiểm nếu không xử lý kịp thời.

Bác sĩ Hoàng cho biết nguy cơ từ việc tắm sai cách đặc biệt cao ở người lớn tuổi, trẻ nhỏ hoặc những người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và xơ vữa động mạch. Đây đều là nhóm có khả năng thích nghi với biến động nhiệt độ kém hơn người bình thường.

Không chỉ việc tắm nước lạnh, nhiều thói quen giải nhiệt phổ biến khác trong mùa hè cũng tiềm ẩn rủi ro. Việc uống nước đá quá nhanh, lạm dụng nước thanh nhiệt hay ngồi ngay trước quạt mạnh và điều hòa nhiệt độ thấp khi cơ thể còn nóng đều có thể gây sốc nhiệt tương tự.

Trong bối cảnh nắng nóng kéo dài, chuyên gia khuyến cáo người dân không nên tắm ngay sau khi đi ngoài trời về mà cần dành thời gian nghỉ ngơi khoảng 20 - 30 phút ở nơi thoáng mát để cơ thể hạ nhiệt tự nhiên. Đồng thời nên lau khô mồ hôi và bổ sung nước từ từ trước khi tắm.

Khi tắm, nên sử dụng nước ấm hoặc nước mát vừa phải thay vì nước lạnh sâu. Việc làm ướt cơ thể cũng cần thực hiện từ từ, bắt đầu từ chân tay rồi mới đến thân người để cơ thể thích nghi dần với sự thay đổi nhiệt độ.

Các chuyên gia cũng lưu ý thời gian tắm không nên kéo dài quá lâu và sau khi tắm cần lau khô người để tránh nhiễm lạnh. Với những người đang mệt hoặc có bệnh nền, lau người bằng khăn ấm được xem là lựa chọn an toàn hơn so với tắm trực tiếp.