Virus Nipah khiến giới y tế cảnh báo khẩn: Gia đình thiếu phòng tuyến, nguy cơ lây nhiễm âm thầm tăng cao nếu chủ quan

Theo khuyến cáo bác sĩ tuyến đầu, điều đáng lo nhất trước nguy cơ virus Nipah không nằm ở mức độ nguy hiểm, mà ở việc nhiều gia đình chưa chủ động phòng dịch tại nhà.

Những ngày gần đây, thông tin liên quan đến virus Nipah xuất hiện với tần suất dày đặc trên mạng xã hội, đặc biệt sau khi một số quốc gia ghi nhận ca mắc rải rác. Tâm lý lo lắng nhanh chóng lan rộng, song theo nhiều bác sĩ, sự hoang mang không đi kèm chuẩn bị mới chính là lỗ hổng lớn nhất trong phòng dịch. Virus Nipah không lan theo mức độ quan tâm của dư luận, mà tận dụng chính sự chủ quan trong đời sống sinh hoạt hằng ngày của mỗi gia đình.

Virus Nipah không mới, nhưng nguy cơ tăng lên trong bối cảnh đời sống kết nối

Theo giới chuyên môn, virus Nipah đã được ghi nhận từ cuối những năm 1990 và không phải là mầm bệnh mới xuất hiện. Tuy nhiên, điều khiến giới y tế đặc biệt lưu ý ở giai đoạn hiện nay là bối cảnh xã hội đã thay đổi sâu sắc. Việc di chuyển xuyên biên giới, giao thương, du lịch và mật độ tiếp xúc cao khiến nguy cơ lây nhiễm khó kiểm soát hơn nhiều so với trước.

Ở góc độ lâm sàng, khuyến cáo bác sĩ cho thấy virus Nipah không lây lan với tốc độ quá nhanh, nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng. Khi xâm nhập cơ thể, virus có thể đồng thời tác động đến hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương, khiến việc điều trị trở nên phức tạp. Hiện nay, y học chưa có thuốc đặc trị cũng như vaccine phổ cập cho virus Nipah, nên điều trị chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ.

Chính vì vậy, bác sĩ nhấn mạnh ba yếu tố then chốt gồm phát hiện sớm, cách ly sớm và chuẩn bị sớm. Nếu bỏ lỡ giai đoạn đầu, nguy cơ chuyển nặng sẽ tăng lên, kéo theo áp lực lớn cho cả gia đình và hệ thống y tế. Virus Nipah vì thế không đáng sợ ở tên gọi, mà đáng lo ở khả năng bào mòn phòng tuyến nếu con người thiếu cảnh giác.

Lây nhiễm trong gia đình là mắt xích nguy hiểm nhất nhưng thường bị bỏ qua

Một trong những nhận định quan trọng từ khuyến cáo bác sĩ là chuỗi lây nhiễm trong gia đình thường bị đánh giá thấp. Nhiều người cho rằng virus Nipah chủ yếu lây từ động vật, trong khi thực tế cho thấy nguy cơ lây từ người sang người hoàn toàn có thể xảy ra trong điều kiện phù hợp.

Không gian kín, tiếp xúc gần và chăm sóc kéo dài chính là ba yếu tố thường xuyên tồn tại trong các hộ gia đình. Việc dùng chung đồ cá nhân, sinh hoạt trong không gian hẹp hoặc chăm sóc người có triệu chứng mà không có biện pháp bảo hộ đầy đủ có thể khiến nguy cơ lây nhiễm trong gia đình tăng nhanh.

Các bác sĩ cho biết, nhiều ca lây nhiễm không phát sinh tại nơi công cộng mà bắt đầu từ chính ngôi nhà của người bệnh. Một chiếc khẩu trang không thay đúng cách, một lần rửa tay qua loa hay việc chủ quan khi xử lý chất thải sinh hoạt đều có thể trở thành điểm khởi phát chuỗi lây truyền.

Khái niệm “phòng dịch tại nhà” vì thế được giới y tế đặc biệt nhấn mạnh. Bệnh viện có quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn chặt chẽ, còn gia đình chỉ dựa vào thói quen thường ngày. Mức độ chuẩn bị của từng hộ gia đình đóng vai trò then chốt trong việc hạn chế lây nhiễm trong gia đình, nhất là khi virus Nipah có khả năng gây biến chứng nặng.

Vật dụng bảo hộ đơn giản nhưng là tuyến phòng thủ đầu tiên tại mỗi gia đình

Khi nhắc đến phòng dịch, nhiều người có xu hướng nghĩ đến tích trữ thuốc hoặc các biện pháp phức tạp. Tuy nhiên, theo khuyến cáo bác sĩ, việc chuẩn bị vật dụng bảo hộ phù hợp mới là yếu tố mang lại hiệu quả lâu dài và thực tế nhất trong phòng dịch tại nhà.

Khẩu trang đạt tiêu chuẩn bảo vệ là vật dụng cơ bản nhưng không thể thiếu, đặc biệt trong các tình huống chăm sóc người có dấu hiệu sốt, ho hoặc khi phải đến nơi đông người. Găng tay dùng một lần cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết và bề mặt nghi nhiễm.

Bên cạnh đó, dung dịch sát khuẩn như cồn hoặc dung dịch chứa clo cần được sử dụng đúng cách, tập trung vào các vị trí thường xuyên bị bỏ quên như tay nắm cửa, điện thoại, mặt bàn hay công tắc điện. Đây là những điểm có nguy cơ cao trong lây nhiễm trong gia đình nếu không được vệ sinh thường xuyên.

Các thiết bị theo dõi sức khỏe cơ bản như nhiệt kế và máy đo nồng độ oxy máu cũng được bác sĩ khuyến nghị nên có sẵn trong mỗi gia đình. Những chỉ số này giúp phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, đặc biệt với người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, từ đó tránh tình trạng nhập viện muộn.

Ngoài ra, thẻ thông tin y tế gia đình ghi rõ bệnh sử, người liên hệ khẩn cấp và cơ sở y tế quen thuộc sẽ giúp tiết kiệm thời gian xử lý khi xảy ra tình huống khẩn. Đây là chi tiết nhỏ nhưng có giá trị lớn trong thực tế.

Theo giới chuyên môn, phòng dịch không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn phụ thuộc vào ý thức cộng đồng. Virus Nipah không lây lan nhanh nhất, nhưng khi xuất hiện ca nặng, mức độ tiêu tốn nguồn lực y tế lại rất lớn. Vì vậy, chuẩn bị sớm và đúng cách chính là cách mỗi gia đình tự bảo vệ mình và giảm áp lực cho xã hội.

Nhiều bác sĩ cho rằng điều đáng sợ nhất không phải là virus Nipah, mà là thái độ chủ quan khi thông tin chưa “nóng”. Khi sự quan tâm của dư luận giảm đi, việc chuẩn bị thường bị gác lại, trong khi nguy cơ vẫn tồn tại. Những vật dụng bảo hộ có thể không bao giờ phải sử dụng, nhưng nếu cần đến, chúng sẽ giúp gia đình có thêm thời gian, thêm lựa chọn và thêm cơ hội an toàn trước những diễn biến khó lường của dịch bệnh.