Đề xuất xóa bỏ ưu tiên xét tuyển đại học: Loạt thí sinh giỏi quốc gia, tài năng thể thao và nghệ thuật đứng trước nguy cơ mất điểm cộng

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang tiến hành lấy ý kiến đóng góp cho dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học, trong đó điểm nhấn đáng chú ý nhất là đề xuất bãi bỏ toàn bộ các điều khoản liên quan đến ưu tiên xét tuyển, đồng thời chấm dứt các hình thức cộng điểm do cơ sở đào tạo tự ban hành. Thay đổi này được dự báo sẽ tạo ra tác động sâu rộng đối với một bộ phận lớn học sinh đạt giải trong các kỳ thi học sinh giỏi, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, thể thao, nghệ thuật và tay nghề các cấp.

Chấm dứt cơ chế cộng điểm thưởng và những nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng

Căn cứ theo quy chế hiện hành tại Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT, các trường đại học vẫn được trao quyền quy định phương thức ưu tiên xét tuyển đối với nhóm thí sinh đạt thành tích cao đã chạm ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào thông qua việc cộng thêm điểm thưởng, điểm xét thưởng hoặc điểm khuyến khích.

Đơn cử trong phương án tuyển sinh năm 2026 của Trường Đại học Mỏ - Địa chất, thí sinh đoạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia hoặc quốc tế nếu không sử dụng quyền tuyển thẳng sẽ được cộng lần lượt 3,0; 2,5 và 2,0 điểm vào tổng điểm xét tuyển. Với giải khuyến khích quốc gia, trường áp dụng mức cộng 1,5 điểm; thí sinh đạt giải nhì và ba cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, quốc tế lần lượt nhận thêm 1,0 và 0,5 điểm. Ở một số cơ sở khác, việc ưu tiên xét tuyển được căn cứ theo thứ bậc giải đấu từ cao xuống thấp đến khi hết chỉ tiêu, đồng thời dùng điểm trung bình học tập 3 năm THPT làm tiêu chí phụ phân định khi vượt chỉ tiêu.

Nếu đề xuất xóa bỏ ưu tiên xét tuyển chính thức được ban hành, cơ chế nhận điểm thưởng ngoài thang đo sẽ chấm dứt, tác động trực tiếp lên 5 nhóm đối tượng thí sinh:

• Nhóm thứ nhất là các thí sinh đủ điều kiện tuyển thẳng nhưng quyết định không dùng quyền tuyển thẳng mà đăng ký xét tuyển theo nguyện vọng vào ngành đào tạo mong muốn.
• Nhóm thứ hai gồm thí sinh đạt giải khuyến khích kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia và thí sinh đoạt giải cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia nộp hồ sơ vào ngành học phù hợp với môn thi hoặc đề tài đạt giải.
• Nhóm thứ ba bao gồm các vận động viên đạt huy chương vàng, bạc, đồng tại các giải thể thao cấp quốc gia tổ chức định kỳ hàng năm hoặc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là vận động viên kiện tướng quốc gia có nguyện vọng xét tuyển vào các ngành thể dục thể thao tương ứng.
• Nhóm thứ tư là thí sinh đạt giải chính thức ở các cuộc thi nghệ thuật chuyên nghiệp toàn quốc về ca, múa, nhạc, mỹ thuật dự tuyển vào các ngành nghệ thuật phù hợp.
• Nhóm thứ năm là những thí sinh đoạt giải nhất, nhì, ba tại các kỳ thi tay nghề cấp khu vực ASEAN hoặc thi tay nghề quốc tế đăng ký vào các ngành đào tạo tương thích với nghề đạt giải.

Khung diện xét tuyển thẳng đối với các thành tích đỉnh cao vẫn được bảo lưu

Dù loại bỏ cơ chế ưu tiên xét tuyển thông qua điểm cộng, dự thảo của Bộ GD&ĐT vẫn giữ nguyên khung chính sách xét tuyển thẳng đối với những cá nhân đạt thành tích đặc biệt xuất sắc tại các giải đấu, cuộc thi do Bộ GD&ĐT cùng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức hoặc cử tham dự.

Theo Điều 8 Thông tư 06/2026/TT-BGDĐT, danh hiệu Anh hùng lao động, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân và Chiến sĩ thi đua toàn quốc sẽ được xét tuyển thẳng vào các ngành do cơ sở đào tạo quy định. Bên cạnh đó, thí sinh đạt giải nhất, nhì, ba trong kỳ thi chọn học sinh giỏi cấp quốc gia, quốc tế hoặc đạt giải nhất, nhì, ba cuộc thi khoa học kỹ thuật cấp quốc gia, quốc tế (đáp ứng ngưỡng đảm bảo chất lượng đầu vào) được xét tuyển thẳng vào ngành học phù hợp nếu thời gian đạt giải không quá 3 năm tính tới thời điểm nộp hồ sơ.

Đối với lĩnh vực văn hóa và thể thao, thí sinh đoạt giải chính thức trong các cuộc thi nghệ thuật quốc tế về ca, múa, nhạc, mỹ thuật được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận, cũng như các vận động viên tham gia đội tuyển quốc gia thi đấu tại các đấu trường quốc tế chính thức (như Olympic, World Cup, ASIAD, SEA Games, Vô địch thế giới, Cúp châu Á, Vô địch Đông Nam Á, Cúp Đông Nam Á) được công nhận hoàn thành nhiệm vụ, đều thuộc diện xét tuyển thẳng với thời hạn bảo lưu giải thưởng không quá 4 năm.

Chính sách tuyển thẳng cũng áp dụng cho thí sinh đoạt giải nhất, nhì, ba kỳ thi tay nghề ASEAN và thế giới với thời hạn giải không quá 3 năm, cùng thí sinh sở hữu bằng trung cấp sư phạm loại giỏi trở lên (hoặc loại khá kèm 2 năm kinh nghiệm đúng ngành) khi đăng ký xét tuyển thẳng vào ngành Giáo dục Mầm non trình độ cao đẳng.

Tuy vậy, Thông tư cũng lưu ý rõ rằng đối với các thành tích thuộc mảng khoa học kỹ thuật, nghệ thuật, thể thao và tay nghề, quyền quyết định tiếp nhận xét tuyển thẳng vẫn thuộc về các cơ sở giáo dục đại học. Các trường có trách nhiệm xây dựng tiêu chí, xác định chỉ tiêu, kế hoạch và công bố công khai, minh bạch toàn bộ thông tin tuyển sinh để người học nắm rõ trước khi đăng ký.

PV (SHTT)