Kế hoạch của Bộ GD&ĐT về việc dự kiến không tiếp tục áp dụng chính sách cộng điểm riêng cho chứng chỉ ngoại ngữ từ năm 2027 đang khiến nhiều học sinh và phụ huynh băn khoăn về giá trị thực tế của IELTS.

Dẫu vậy, việc dừng chính sách điểm cộng hoàn toàn không đồng nghĩa với việc chứng chỉ ngoại ngữ sẽ đánh mất giá trị vốn có. Người sở hữu tấm bằng này vẫn nắm giữ hàng loạt lợi thế rõ rệt từ kỳ thi tốt nghiệp THPT, quy trình xét tuyển đại học cho tới suốt quá trình đào tạo sau này.

22-1790040459-du-kien-bo-diem-cong-tu-nam-2027-chung-chi-ielts-con-giu-vi-the-gi-trong-duong-dua-tuyen-sinh
Ảnh minh hoạ.

Tấm vé miễn thi tốt nghiệp THPT và quyền chủ động ôn tập

Lợi thế trước hết của thí sinh có chứng chỉ IELTS được thể hiện ngay từ khâu thi và công nhận tốt nghiệp THPT. Căn cứ theo Thông tư 13/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực từ năm 2026, thí sinh đạt điểm IELTS từ 4.0 trở lên sẽ đủ điều kiện tối thiểu để được miễn thi môn ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp. Ngoài IELTS, Bộ GD&ĐT còn công nhận nhiều chứng chỉ quốc tế và trong nước khác đáp ứng chuẩn miễn thi môn tiếng Anh như TOEFL ITP 450, TOEFL iBT 45, một số chứng chỉ Cambridge, Aptis ESOL B1, PTE, hay chứng chỉ từ bậc 3 theo Khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam.

Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, toàn quốc có khoảng 8.000 thí sinh làm thủ tục đăng ký miễn thi ngoại ngữ. Con số này ghi nhận mức sụt giảm mạnh so với trước đây bởi quy định mới đã bãi bỏ việc tự động quy đổi chứng chỉ IELTS 4.0 thành điểm 10 khi xét công nhận tốt nghiệp, khiến không ít thí sinh chủ động đăng ký dự thi để lấy điểm thật nộp hồ sơ vào đại học. Dù vậy, nếu quy định này tiếp tục được áp dụng, thí sinh có chứng chỉ đạt chuẩn vẫn có thêm quyền lựa chọn được miễn thi môn tiếng Anh nhằm dồn toàn bộ thời gian và tâm sức ôn luyện các bộ môn khác.

Quy đổi điểm vào đại học: Giữ nguyên cánh cửa nhưng không cộng dồn ngoài thang đo

Điều quan trọng phụ huynh và thí sinh cần phân biệt rõ là dự thảo của Bộ GD&ĐT chỉ nhắm tới việc bãi bỏ điểm cộng ưu tiên, hoàn toàn không cấm các trường đại học sử dụng chứng chỉ IELTS vào công tác tuyển sinh. Giải thích về vấn đề này, GS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học thuộc Bộ GD&ĐT, khẳng định chứng chỉ ngoại ngữ vẫn được các trường sử dụng công khai để quy đổi hoặc thay thế điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp môn; làm căn cứ chứng minh thí sinh thỏa mãn điều kiện ngoại ngữ đầu vào của các chương trình dạy bằng tiếng nước ngoài; hoặc dùng để xét miễn học phần, chuẩn đầu ra theo quy định.

Thực tế mùa tuyển sinh năm 2026 ghi nhận hơn 100 trường đại học áp dụng phương thức quy đổi IELTS thành điểm tiếng Anh khi xét tuyển kết hợp cùng điểm thi tốt nghiệp hoặc học bạ. Mức sàn IELTS được các cơ sở đào tạo chấp nhận khá phong phú, trải dài từ 4.0 đến 5.0 trở lên.

Ở mức điểm IELTS 4.0, một số đơn vị như Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Sài Gòn, Đại học Phan Châu Trinh, Đại học Nha Trang, Phenikaa hay Trường Đại học Thủ đô Hà Nội đã cho phép quy đổi tương ứng với khoảng 6 đến 8 điểm môn tiếng Anh. Đa số các cơ sở giáo dục đại học còn lại đặt ngưỡng yêu cầu tối thiểu từ IELTS 5.0, với mức điểm quy đổi phổ biến dao động trong khoảng 7 đến 8,5 điểm.

Đáng chú ý, biên độ quy đổi giữa các trường có sự phân hóa rất lớn dù cùng một mốc điểm số. Điển hình với mức IELTS 6.5, có khoảng 20 cơ sở giáo dục như Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Bách khoa TPHCM, Đại học Sư phạm Hà Nội 2 hay Đại học Mở Hà Nội sẵn sàng quy đổi thành điểm 10 tuyệt đối. Tuy nhiên, cũng với mức 6.5, Trường Đại học Ngoại thương chỉ tính tương đương 8,5 điểm tiếng Anh và yêu cầu thí sinh phải đạt tới mốc IELTS 8.0 mới nhận trọn vẹn điểm 10. Đặt ra tiêu chuẩn khắt khe nhất là Học viện Ngoại giao, khi thí sinh phải sở hữu tấm bằng IELTS 8.5 mới có thể quy đổi sang điểm 10 tròn trĩnh.

Nếu đề xuất mới được thông qua, IELTS sẽ không còn mang lại lợi thế dưới dạng những điểm số cộng thêm nằm ngoài thang đánh giá chung. Tuy nhiên, người học vẫn thụ hưởng ít nhất ba giá trị thực tiễn: được miễn thi ngoại ngữ ở kỳ thi tốt nghiệp nếu đạt chuẩn; được chuyển đổi và thay thế điểm môn ngoại ngữ trong các tổ hợp xét tuyển tương ứng; đồng thời chứng minh năng lực khi tham gia các chương trình đào tạo chuyên sâu. Việc áp dụng cụ thể sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào đề án, phương thức và tổ hợp do từng trường công bố.

Hai bất cập lớn thúc đẩy đề xuất xóa bỏ điểm cộng

Lý giải về nguyên nhân thúc đẩy đề xuất xóa bỏ hoàn toàn điểm cộng riêng cho chứng chỉ IELTS, thống kê từ Bộ GD&ĐT chỉ ra rằng tại nhiều ngành học có mức điểm chuẩn chạm ngưỡng 28, việc cho phép cộng tới 1,5 điểm từ chứng chỉ ngoại ngữ đã dẫn tới thực trạng trớ trêu: hàng nghìn thí sinh đạt mức điểm thực từ 26,5 đến 28 điểm vẫn ngậm ngùi trượt nguyện vọng chỉ vì không có điều kiện kinh tế để dự thi những chứng chỉ đắt đỏ.

Thực tế công tác xét tuyển đã bộc lộ hai điểm bất hợp lý nghiêm trọng cần sớm được chấn chỉnh. Bất cập thứ nhất nằm ở việc các ngành đào tạo hoàn toàn không yêu cầu ngoại ngữ nhưng thí sinh có chứng chỉ tiếng Anh vẫn nghiễm nhiên được cộng điểm. Đơn cử ở những ngành chỉ xét tuyển ba môn toán, vật lý và hóa học, một thí sinh có tổng điểm chuyên môn 3 môn vượt trội vẫn có thể bị đánh trượt bởi một thí sinh khác có điểm học tập thấp hơn nhưng được "gánh" nhờ điểm cộng chứng chỉ. Bộ GD&ĐT nhấn mạnh quyền dùng chứng chỉ của một cá nhân không thể làm tổn hại đến quyền được đánh giá năng lực một cách công bằng của những người còn lại.

Bất cập thứ hai phát sinh khi tổ hợp môn xét tuyển vốn đã bao gồm môn tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếng Anh lại tiếp tục được dùng để cộng điểm thưởng bên ngoài. Điều này khiến một năng lực ngoại ngữ vừa được tính vào điểm số môn học, vừa tạo thêm lợi thế ngoài thang đo chuẩn mực. Việc một kỹ năng bị tính điểm hai lần đã làm sai lệch hoàn toàn trật tự xếp hạng trúng tuyển, đặc biệt là ở những ngành đào tạo tốp đầu với điểm số cạnh tranh từng phần trăm điểm.

PV (SHTT)