Tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học: Các trường sẽ tuyển sinh ra sao?

Những bất thường trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang, đặc biệt vụ việc liên quan đến 147 điểm 10 môn Toán khiến 19 người bị khởi tố, đã làm dấy lên cuộc tranh luận về việc có nên tách kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi công tác tuyển sinh đại học.

Đề xuất của ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, về việc kỳ thi tốt nghiệp chỉ thực hiện nhiệm vụ công nhận hoàn thành chương trình phổ thông nhận được nhiều ý kiến đồng tình cũng như phân tích từ các chuyên gia giáo dục.

Theo PGS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Bách khoa TP.HCM, kỳ thi tốt nghiệp THPT nên được trả về đúng mục tiêu đánh giá chuẩn đầu ra của bậc phổ thông. Ông cho rằng việc sử dụng một kỳ thi để đồng thời phục vụ cả xét tốt nghiệp và tuyển sinh đại học là chưa phù hợp về mặt sư phạm, khiến cả hai mục tiêu đều khó đạt hiệu quả cao và làm gia tăng áp lực đối với học sinh.

Từ kinh nghiệm tuyển sinh của Trường Đại học Bách khoa TP.HCM từ năm 2022, ông cho biết phương thức xét tuyển tổng hợp, kết hợp 70% trọng số từ kết quả kỳ thi đánh giá năng lực của Đại học Quốc gia TP.HCM cùng điểm thi tốt nghiệp và học bạ, đã cho thấy mối tương quan chặt chẽ với kết quả học tập của sinh viên sau khi nhập học.

Theo ông, việc nhiều trường áp dụng các phương thức xét tuyển kết hợp cho thấy xu hướng tách dần chức năng tuyển sinh khỏi kỳ thi tốt nghiệp đã hình thành.

Vị chuyên gia cũng nhận định hệ thống tuyển sinh nên được xây dựng theo từng nhóm trường. Với các trường trọng điểm, đào tạo nhân lực chất lượng cao và nghiên cứu, việc tổ chức các kỳ thi có khả năng phân loại tốt vẫn là cần thiết.

Trong khi đó, các trường đào tạo theo nhu cầu thị trường có thể kết hợp nhiều tiêu chí như học bạ, kết quả các kỳ thi đánh giá năng lực, thành tích cá nhân hoặc kinh nghiệm thực tế. Đối với nhóm trường đào tạo đại trà, người học chỉ cần hoàn thành chương trình THPT là có thể được tiếp nhận.

Ở góc nhìn khác, PGS Nguyễn Tấn Trần Minh Khang, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ Thông tin, cho rằng các cơ sở giáo dục đại học cần được trao quyền tự chủ trong việc tổ chức các bài thi riêng. Tuy nhiên, nếu mỗi trường đều xây dựng một kỳ thi độc lập sẽ tạo thêm áp lực, chi phí và gây khó khăn cho thí sinh.

Theo ông, giải pháp phù hợp là phát triển các kỳ thi đánh giá năng lực dùng chung cho nhiều trường, kết hợp với kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT và các tiêu chí khác trong xét tuyển. Cách làm này vừa bảo đảm quyền tự chủ của các trường, vừa hạn chế việc phát sinh quá nhiều kỳ thi.

Đồng quan điểm, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc tuyển sinh Trường Đại học Công Thương TP.HCM, cho rằng sau sự việc ở Tuyên Quang không nên vội vàng đề xuất tổ chức thêm một kỳ thi tuyển sinh đại học cấp quốc gia. Theo ông, việc bổ sung một kỳ thi mới sẽ kéo theo chi phí lớn cho Nhà nước, các trường, phụ huynh và hơn một triệu thí sinh mỗi năm.

Ông cũng cho rằng không nên xem việc các trường sử dụng kết quả thi tốt nghiệp để tuyển sinh là nguyên nhân dẫn đến sai phạm. Dù giá trị của kỳ thi có thể làm gia tăng động cơ gian lận, cốt lõi của vấn đề vẫn nằm ở công tác tổ chức, giám sát và thực thi quy chế.

Theo ThS Sơn, những trường cần khả năng phân loại cao vẫn có thể tổ chức kỳ thi đánh giá năng lực hoặc tuyển sinh riêng, trong khi các trường khác tiếp tục sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc kết quả từ các kỳ thi đánh giá năng lực uy tín. Điều quan trọng nhất là xây dựng được một hệ thống khảo thí minh bạch, công bằng và đáng tin cậy.

Trong khi đó, ThS Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Kinh tế - Luật, nhận định việc quay trở lại mô hình trước năm 2015, khi nhiều trường tổ chức kỳ thi riêng, sẽ khiến chi phí xã hội tăng cao, học sinh ở vùng sâu, vùng xa chịu nhiều bất lợi, đồng thời làm bùng phát tình trạng luyện thi và khó bảo đảm sự đồng đều giữa các kỳ thi.

Ông cho rằng quá trình tách chức năng tuyển sinh khỏi kỳ thi tốt nghiệp thực tế đã diễn ra nhiều năm qua với sự xuất hiện của các kỳ thi đánh giá năng lực do hai Đại học Quốc gia tổ chức, kỳ thi đánh giá tư duy của Đại học Bách khoa Hà Nội cùng nhiều phương thức tuyển sinh khác.

Theo ông Tiến, thay vì tranh luận có nên tách hay không, điều cần thiết hiện nay là hoàn thiện lộ trình chuyển đổi. Trong đó, cần chuyên nghiệp hóa đội ngũ khảo thí, xây dựng cơ chế giám sát độc lập, phát triển ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa, mở rộng hình thức thi trên máy tính và tổ chức nhiều đợt thi trong năm nhằm giảm áp lực cho thí sinh.

Bên cạnh đó, việc mở rộng mạng lưới điểm thi đánh giá năng lực trên toàn quốc, hỗ trợ học sinh ở khu vực khó khăn và tăng cường kiểm định chất lượng các kỳ thi riêng cũng được xem là những giải pháp quan trọng. Nhà nước nên khuyến khích các trường phối hợp tổ chức các kỳ thi dùng chung thay vì triển khai riêng lẻ.

Các chuyên gia đều thống nhất rằng, nếu kỳ thi tốt nghiệp THPT được đưa trở lại đúng vai trò công nhận hoàn thành chương trình phổ thông, tuyển sinh đại học sẽ từng bước chuyển sang mô hình kết hợp nhiều phương thức.

Trong đó, các kỳ thi đánh giá năng lực nhiều khả năng sẽ giữ vai trò ngày càng quan trọng, còn mỗi trường sẽ chủ động lựa chọn phương thức tuyển sinh phù hợp với mục tiêu đào tạo.

Tuy nhiên, dù áp dụng mô hình nào, yếu tố quyết định vẫn là việc tổ chức kỳ thi nghiêm túc, minh bạch và xử lý nghiêm mọi sai phạm để bảo đảm niềm tin của xã hội.