Đối với hầu hết các loài chim di cư từ vùng khí hậu ôn đới đến vùng nhiệt đới vào mùa đông, việc di cư là bản năng. Những loài chim này sẽ rời khỏi nơi sinh sản phía bắc của chúng trước khi thời tiết trở nên khắc nghiệt và thức ăn trở nên khan hiếm.
 

Ngỗng có một chiếc “đồng hồ” trong não để đo lượng ánh sáng mặt trời chiếu vào mỗi ngày. Ngày ngắn dần vào cuối mùa hè và đầu mùa thu là tín hiệu báo cho loài ngỗng biết đến lúc sẵn sàng cho cuộc hành trình về phía nam. Các gia đình ngỗng tham gia với nhau thành đàn lớn hơn. Ngỗng ăn các loại ngũ cốc và cỏ để vỗ béo chuẩn bị cho cuộc hành trình của chúng.

Một khi điều kiện trở nên khó khăn đến mức không thể tìm thấy đủ để ăn, ngỗng sẽ di cư. Các gia đình ngỗng đơn lẻ, hoặc các đàn gồm nhiều gia đình cùng nhau cất cánh và đi về phía nam. Đàn này tham gia với các đàn khác. Ngỗng bay theo ngày hay đêm tùy thuộc vào các yếu tố như điều kiện thời tiết hoặc độ sáng của mặt trăng.

Ngỗng điều hướng dựa trên kinh nghiệm, sử dụng các điểm mốc bao gồm sông, bờ biển và dãy núi. Chúng cũng có thể sử dụng các dấu hiệu khác như Mặt trời và các vì sao. Đặc biệt, ngỗng có một chiếc la bàn vật lý trong đầu cho phép chúng biết hướng bắc và nam bằng cách phát hiện từ trường của Trái đất. Trong khi đó, ngỗng con học đường di cư và các điểm mốc bằng cách đi theo bố mẹ và những con ngỗng có kinh nghiệm khác.

Loài ngỗng là loài chim nặng nề nhưng lại bay nhanh - hơn 48 km/ giờ - sử dụng nhịp đập cánh mạnh mẽ, chứ không phải là lướt như đại bàng hay kền kền. Tất cả những động tác vỗ cánh của một con chim nặng nề này cần rất nhiều năng lượng. Để giảm bớt công sức, chúng bay vào ban đêm khi không khí dịu hơn hoặc vào ban ngày khi có gió thổi hữu ích. Chúng cũng tránh bay vào một cơn gió ngược.

Ngoài ra, ngỗng còn có một mẹo tiết kiệm năng lượng khác. Để giảm lực cản và để tăng thêm một chút lực nâng, ngỗng bay sát phía sau trong khoảng cách bằng chiều dài cánh cạnh con phía trước. Khi tất cả các thành viên trong đàn làm điều này, hình chữ V quen thuộc sẽ xuất hiện. Hình thức này còn được gọi là lướt sóng xoáy, giúp tiết kiệm rất nhiều năng lượng. Đi theo một con chim khác ở khoảng cách phù hợp sẽ chặn mọi cơn gió ngược. Việc vỗ cánh của con chim phía trước tạo ra một luồng không khí chuyển động về phía trước được gọi là dòng trượt, giúp kéo con chim theo sau về phía trước. Và các túi nhỏ không khí quay, được gọi là xoáy, tạo ra lực nâng giúp giữ một con chim theo sau ở trên cao.

Con chim ở điểm chữ V, ở phía trước đàn, không có lợi thế khi kéo dài. Nó đang làm việc chăm chỉ hơn nhiều so với những con khác. Khi quá mệt mỏi, nó sẽ lùi lại và một con khác lên dẫn đầu.

Gần đây, các nhà điểu học đã phát hiện ra rằng khi các gia đình di cư cùng nhau thành một bầy, những con ngỗng bố mẹ thay phiên nhau ở đầu chữ V. Những con ngỗng con, không khỏe bằng sẽ bay xếp hàng dọc theo chữ V phía sau các con bố mẹ. Hầu hết những con ngỗng sinh sản ở một vùng cụ thể sẽ di cư theo những con đường tương tự.

Thay vì di cư không ngừng đến nơi trú đông của chúng, nhiều con ngỗng di chuyển theo từng chặng, dừng lại ở các điểm dừng chân truyền thống để nghỉ ngơi và lấy lại lượng mỡ đã mất.

Ngỗng từ các quần thể phía bắc di chuyển đến phía nam xa nhất. Các quần thể sinh sản ở phía nam hơn không di cư xa. Đây được gọi là cuộc di cư nhảy vọt. Tại sao điều này lại xảy ra là một điều bí ẩn, nhưng có thể những loài ngỗng phía bắc tiếp tục đi xa hơn về phía nam để tránh cạnh tranh thức ăn với ngỗng phương nam vốn đã tìm thấy điều kiện trú đông tốt gần nhà mùa hè của chúng.

Dung (Nguoiduatin.vn)