Dù được FIFA dự báo sẽ tạo ra hàng chục tỷ USD cho kinh tế toàn cầu, nhiều chuyên gia cho rằng tác động thực sự của World Cup 2026 đối với ba quốc gia đồng chủ nhà là Mỹ, Canada và Mexico không lớn như kỳ vọng.

World Cup 2026 được xem là kỳ World Cup có quy mô lớn nhất từ trước đến nay với sự tham dự của 48 đội tuyển, tổng cộng 104 trận đấu diễn ra trong 39 ngày tại 16 sân vận động thuộc Mỹ, Canada và Mexico.

Theo báo cáo của tổ chức nghiên cứu độc lập OpenEconomics được đăng tải trên website FIFA, giải đấu được kỳ vọng sẽ đóng góp khoảng 41 tỷ USD vào GDP toàn cầu, tạo ra khoảng 824.000 việc làm và mang về hơn 9,4 tỷ USD tiền thuế trực tiếp cũng như gián tiếp cho ba quốc gia đăng cai.

Tuy nhiên, những dự báo này đang vấp phải nhiều ý kiến phản biện từ giới chuyên gia kinh tế.

Victor Matheson, giáo sư kinh tế thể thao tại trường Holy Cross, nhận định các con số mà FIFA đưa ra có thể đã được đánh giá quá lạc quan. Theo ông, báo cáo này mang màu sắc quảng bá nhiều hơn là một nghiên cứu kinh tế độc lập.

Ông cho rằng dù World Cup có sức hút rất lớn với người hâm mộ và khách du lịch quốc tế, phần lớn khoản chi của người dân Mỹ cho bóng đá thực chất chỉ thay thế cho những hình thức giải trí khác. Điều đó đồng nghĩa với việc tổng chi tiêu của nền kinh tế không tăng lên mà chỉ được phân bổ lại giữa các lĩnh vực.

05-1783243786-gia-tri-kinh-te-khong-lo-cua-world-cup-2026-bi-dat-dau-hoi-chuyen-gia-cho-rang-fifa-moi-la-ben-huong-loi-lon-nhat
Giá trị kinh tế khổng lồ của World Cup 2026 bị đặt dấu hỏi

Vị chuyên gia này cũng nhận định lượng khách quốc tế đến xem World Cup chủ yếu thay thế lượng khách du lịch thông thường tại các thành phố đăng cai. Trong khi đó, nguồn thu lớn từ bán vé và các hợp đồng tài trợ phần nhiều thuộc về FIFA cùng các tập đoàn đa quốc gia thay vì đóng góp trực tiếp cho nền kinh tế nước chủ nhà.

Quan điểm tương tự cũng được Kevin Daly, chuyên gia của Goldman Sachs, chia sẻ. Sau khi phân tích dữ liệu các kỳ World Cup kể từ năm 1982, ông cho rằng tác động của giải đấu đối với các chỉ số kinh tế vĩ mô là rất hạn chế.

Theo Kevin Daly, phần lớn khoản chi tiêu của người hâm mộ chỉ thay thế những khoản chi khác trong đời sống thường ngày và hiệu ứng này sẽ nhanh chóng suy giảm ngay sau khi giải đấu kết thúc.

Ngân hàng đầu tư Saxo Bank cũng đưa ra đánh giá tương tự khi cho rằng World Cup 2026 khó có thể trở thành động lực tăng trưởng đáng kể cho nền kinh tế Mỹ.

Một trong những nguyên nhân được các chuyên gia chỉ ra là lượng khách quốc tế có thể thấp hơn kỳ vọng. Những chính sách cứng rắn về nhập cư của Mỹ, các phát ngôn gây tranh cãi của Tổng thống Donald Trump, cùng mức giá vé, chi phí lưu trú và đi lại cao hơn nhiều so với các kỳ World Cup trước được cho là những yếu tố khiến nhiều người hâm mộ cân nhắc việc đến Mỹ.

FIFA từng kỳ vọng khoảng 40% trong tổng số 5 triệu khán giả của giải đấu sẽ là khách quốc tế. Tuy nhiên, Ebenezer Obadare, nghiên cứu viên tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ, cho rằng không ít du khách vẫn còn e ngại khi lựa chọn Mỹ là điểm đến để theo dõi World Cup.

Báo cáo của Hiệp hội Khách sạn và Lưu trú Mỹ công bố vào tháng 4 cũng cho thấy khoảng 80% khách sạn tại 11 thành phố đăng cai ở Mỹ có lượng đặt phòng thấp hơn dự kiến. Theo hiệp hội này, đây là dấu hiệu cho thấy tác động kinh tế từ giải đấu có thể không đạt như mong muốn.

Trong khi lợi ích dành cho các nước chủ nhà còn gây tranh cãi, doanh thu của FIFA lại được dự báo tiếp tục lập kỷ lục mới.

Tổ chức này chưa công bố con số chính thức, nhưng dự kiến World Cup 2026 sẽ mang về khoảng 9 tỷ USD doanh thu, trong đó riêng tiền bán vé có thể đạt khoảng 3 tỷ USD, cao hơn gấp ba lần so với World Cup 2022 tại Qatar. Phần còn lại đến từ bản quyền truyền hình, tài trợ, tiếp thị và các hoạt động cấp phép thương mại.

Richard Sheehan, giáo sư danh dự ngành tài chính và là tác giả cuốn Keeping Score: The Economics of Big Time Sports, cho rằng tổng doanh thu của FIFA thậm chí có thể vượt mốc 15 tỷ USD nhờ nguồn thu từ bán vé tăng mạnh.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, FIFA mới là đơn vị hưởng lợi lớn nhất từ World Cup. Tổ chức này nắm quyền khai thác hầu hết các nguồn doanh thu như bản quyền truyền hình, bán vé, tài trợ, bãi đỗ xe và nhiều dịch vụ tại sân vận động, trong khi phần lớn chi phí tổ chức, an ninh và hạ tầng lại do các địa phương đăng cai đảm nhận.

Victor Matheson nhận định FIFA gần như thu toàn bộ doanh thu nhưng chuyển phần lớn gánh nặng chi phí sang các nước chủ nhà, vì vậy tổ chức này gần như luôn đảm bảo có lãi.

Trong giai đoạn 2023-2026, FIFA đã liên tục nâng dự báo doanh thu toàn chu kỳ lên khoảng 13 tỷ USD, với giả định riêng World Cup 2026 sẽ đóng góp khoảng 9 tỷ USD.

Con số này vượt xa doanh thu khoảng 5,24 tỷ USD của Olympic Paris 2024. Nếu trước đây Olympic từng là sự kiện thể thao có doanh thu vượt trội, thì từ sau World Cup 2010 tại Nam Phi, cán cân đã thay đổi và FIFA ngày càng mở rộng nguồn thu từ giải đấu lớn nhất hành tinh.

Theo chuyên gia tư vấn tài trợ Ricardo Fort, nếu bỏ qua những tranh cãi và yếu tố chính trị, có thể thấy bộ phận thương mại của FIFA đã đạt hiệu quả rất cao trong việc khai thác giá trị thương mại của World Cup.

Tuy nhiên, nhiều địa phương đăng cai lại đối mặt với áp lực tài chính. Thống đốc bang New Jersey Mikie Sherrill từng chỉ trích FIFA vì không hỗ trợ chi phí giao thông khi tuyến tàu phục vụ trận chung kết áp dụng mức vé khứ hồi lên tới 150 USD. Theo bà, nếu FIFA không chia sẻ kinh phí, ngân sách địa phương sẽ phải gánh thêm khoảng 48 triệu USD, buộc nhiều thành phố phải cắt giảm hoặc hủy các khu lễ hội dành cho người hâm mộ.

Là một trong ba quốc gia đồng chủ nhà, Liên đoàn Bóng đá Mỹ dự kiến chỉ nhận khoảng 100 triệu USD từ FIFA, tương đương hơn 1% doanh thu toàn giải. Mức này thấp hơn rất nhiều so với World Cup 1994, thời điểm nước chủ nhà còn được giữ phần doanh thu từ bán vé và các hoạt động thương mại trong nước.

Theo cựu Chủ tịch Liên đoàn Bóng đá Mỹ Alan Rothenberg, ở World Cup 2026, các ban tổ chức địa phương vẫn chịu trách nhiệm tổ chức các trận đấu nhưng gần như không có nhiều cơ hội tạo nguồn thu, làm gia tăng nguy cơ thâm hụt ngân sách.

Trong khi đó, Chủ tịch FIFA Gianni Infantino được cho là sẽ tiếp tục hưởng lợi từ thành công thương mại của giải đấu. Báo cáo tài chính năm 2025 của FIFA cho thấy tổng thu nhập của ông đã tăng lên khoảng 6 triệu USD sau FIFA Club World Cup. Nếu World Cup 2026 đạt doanh thu kỷ lục như dự báo, khoản thù lao của người đứng đầu FIFA nhiều khả năng còn tiếp tục tăng.

Bích Ngọc (SHTT)