Kinh tế Trung Quốc giảm tốc khi người dân thắt chặt chi tiêu

Kinh tế Trung Quốc chỉ tăng 4,3% trong quý II/2026, giảm so với mức 5% của quý trước và là tốc độ thấp nhất trong hơn ba năm. Tiêu dùng trong nước suy yếu, đầu tư tiếp tục đi xuống và thị trường bất động sản chưa thoát khủng hoảng khiến nền kinh tế lớn thứ hai thế giới mất đà tăng trưởng, trong khi xuất khẩu trở thành điểm tựa chính.

Theo số liệu vừa công bố, mức tăng trưởng quý II thấp hơn mục tiêu tăng trưởng cả năm 4,5-5% mà Bắc Kinh đặt ra. Tính chung 6 tháng đầu năm, GDP Trung Quốc tăng 4,7%, vẫn nằm trong mục tiêu năm.

Dù vậy, triển vọng tăng trưởng đang trở nên kém tích cực hơn. Ngân hàng Morgan Stanley đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế Trung Quốc năm 2026 từ 4,8% xuống còn 4,6%.

Tiêu dùng tiếp tục là mắt xích yếu của nền kinh tế. Doanh số bán lẻ trong tháng 6 chỉ tăng 1%, trong khi sản lượng công nghiệp tăng tới 5,3%, cho thấy tăng trưởng vẫn chủ yếu dựa vào sản xuất phục vụ xuất khẩu thay vì nhu cầu trong nước.

Sự phụ thuộc vào xuất khẩu cũng khiến triển vọng tăng trưởng đối mặt nhiều rủi ro. Các đối tác thương mại liên tục chỉ trích tình trạng mất cân đối của kinh tế Trung Quốc, trong khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục phủ bóng lên triển vọng kinh tế toàn cầu.

Áp lực còn thể hiện trên thị trường lao động. Tiền lương tăng chậm, thậm chí giảm ở một số ngành khi tình trạng dư thừa công suất, thuế quan từ Mỹ và cuộc cạnh tranh giảm giá buộc nhiều doanh nghiệp phải cắt giảm nhân sự. Việc AI được ứng dụng nhanh hơn cũng làm giảm nhu cầu tuyển dụng đối với lao động văn phòng.

Bất động sản vẫn là lĩnh vực kéo lùi tăng trưởng. Khủng hoảng kéo dài từ năm 2021 tiếp tục làm giảm giá trị tài sản của các hộ gia đình và ảnh hưởng đến việc làm.

Trong 6 tháng đầu năm, đầu tư bất động sản giảm 18% so với cùng kỳ, còn giá nhà tiếp tục đi xuống. Đầu tư tài sản cố định giảm 5,7%, trong đó đầu tư của khu vực nhà nước giảm 2,3%. Lượng tín dụng mới trong tháng 6 cũng thấp hơn kỳ vọng, phản ánh nhu cầu vay vốn của doanh nghiệp và người dân vẫn yếu.

Ông Andy Ji, nhà phân tích tại ITC Markets, nhận định sự suy giảm đầu tư đang trở thành lực cản lớn nhất đối với tăng trưởng kinh tế. Theo ông, dù lĩnh vực công nghệ cao vẫn phát triển, sự lao dốc của tiêu dùng và đầu tư nội địa cho thấy nền kinh tế ngày càng mất cân đối.

Người dân cắt giảm chi tiêu

Những khó khăn của nền kinh tế đang ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống người dân.

Bà Jane Hou, chủ doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa châu Âu tại miền Đông Trung Quốc, cho biết thu nhập đã giảm khoảng một nửa từ đầu năm do sức mua sụt giảm. Căn hộ cho thuê của bà cũng bỏ trống hơn sáu tháng vì thị trường bất động sản trầm lắng.

"Ngoài tiền ăn uống thiết yếu, tôi cắt giảm mọi khoản chi có thể. Sáu tháng qua tôi chưa mua một bộ quần áo mới", bà nói.

Emma Cheng, y tá 28 tuổi tại thành phố Quế Lâm, cho biết thu nhập giảm đáng kể do ngành y tế địa phương thiếu ngân sách.

"Trước đây tôi thường mua thẻ tập gym, làm đẹp hay thay điện thoại, iPad định kỳ. Bây giờ tôi không còn dám chi cho những khoản đó nữa", Cheng chia sẻ.

Trong khi đó, hàng chục triệu lao động đã rời khu vực việc làm chính thức để chuyển sang làm tài xế công nghệ hoặc nhân viên giao hàng với mức thu nhập thấp hơn và ít được bảo đảm an sinh xã hội.

Xuất khẩu tiếp tục gánh tăng trưởng

Trong bối cảnh tiêu dùng và đầu tư suy yếu, xuất khẩu vẫn là động lực lớn nhất của kinh tế Trung Quốc.

Theo số liệu thương mại công bố trước đó, xuất khẩu tháng 6 tăng 27%, vượt kỳ vọng của thị trường nhờ nhu cầu mạnh đối với các sản phẩm liên quan đến AI. Nhiều nhà bán lẻ Mỹ cũng tăng nhập hàng sớm để chuẩn bị cho mùa mua sắm Black Friday và Giáng sinh trước khi các mức thuế mới có hiệu lực.

Tuy nhiên, triển vọng này đang đối mặt nhiều rủi ro. Mức thuế phổ quát 10% mà Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7 và được dự báo sẽ được thay bằng các mức thuế cao hơn. Đại diện Thương mại Mỹ cũng đề xuất áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Trung Quốc sau cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức - cáo buộc mà Bắc Kinh bác bỏ.

Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị tăng cường các biện pháp bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Căng thẳng giữa Mỹ và Iran cũng tiếp tục làm gia tăng bất ổn đối với kinh tế toàn cầu.

Bắc Kinh chưa vội tung gói kích thích

Số liệu tăng trưởng yếu hơn kỳ vọng làm gia tăng sức ép buộc Bắc Kinh phải có thêm biện pháp hỗ trợ nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc họp Bộ Chính trị Trung Quốc vào cuối tháng 7 khó đưa ra gói kích thích quy mô lớn do lo ngại nợ công tiếp tục gia tăng.

Ông Zhiwei Zhang, Kinh tế trưởng của Pinpoint Asset Management, cho rằng các nhà hoạch định chính sách đều nhận thấy cần thúc đẩy nhu cầu trong nước, song vẫn chưa thống nhất được giải pháp phù hợp.

Trong khi đó, ông Larry Hu, Kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc tại Macquarie Group, nhận định Bắc Kinh hiện chưa có nhiều động lực để thay đổi chiến lược khi xuất khẩu vẫn tăng trưởng tích cực. Theo ông, chỉ khi xuất khẩu suy yếu, chính phủ mới buộc phải chuyển trọng tâm sang kích cầu trong nước để duy trì mục tiêu tăng trưởng.