Trước khi Thanh tra Chính phủ được giao chủ trì thanh tra hoạt động kinh doanh vàng, Ngân hàng Nhà nước đã phát hiện nhiều vi phạm của các doanh nghiệp.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Phó Thủ tướng Thường trực Nguyễn Hòa Bình vừa giao Thanh tra Chính phủ chủ trì, phối hợp với các bộ: Công Thương, Tài chính, Công an và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẩn trương thành lập đoàn thanh tra trong ngày 9/9.

Đoàn sẽ thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật của các tổ chức tín dụng (TCTD), doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh vàng; phòng, chống rửa tiền; lập, sử dụng hóa đơn, chứng từ liên quan đến hoạt động này. Phó Thủ tướng lưu ý, trường hợp phát hiện có dấu hiệu phạm pháp, cần chuyển ngay thông tin, hồ sơ sang cơ quan Công an; báo cáo Thủ tướng kết quả thanh tra trong tháng 9.

Trước đó, theo kết luận thanh tra được NHNN công bố vào cuối tháng 5/2025, các đơn vị SJC, PNJ, Bảo Tín Minh Châu, TPBank... đều có những vi phạm.

Cụ thể, Công ty SJC  vi phạm về chấp hành chế độ báo cáo hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng; có dấu hiệu đưa thông tin gây nhầm lẫn về sản phẩm, hàng hóa do doanh nghiệp cung cấp nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác, liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh. 

Kết quả xác minh khách hàng cho thấy có dấu hiệu Công ty SJC vi phạm quy định của pháp luật về thuế. Căn cứ quy định của pháp luật, NHNN đã có văn bản chuyển thông tin sang cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định. 

Đáng chú ý, Thanh tra NHNN kết luận, mặc dù chưa có cơ sở xác định mức tăng giá trong giai đoạn từ ngày 02/10/2023 đến ngày 15/4/2024 là bất hợp lý. Tuy nhiên, tại Công ty SJC, giá mua, giá bán vàng do tổng giám đốc Công ty SJC quyết định và chỉ đạo trực tiếp về giá mua, giá bán vàng.

Việc này diễn ra khi không có quy định, quy trình nội bộ về các chỉ tiêu, căn cứ cụ thể trong cơ chế xác định giá mua, giá bán vàng, không phân tách trách nhiệm của các bộ phận có liên quan trong quá trình tham mưu xác định giá. 

Như vậy, kết luận thanh tra cho rằng: Việc quyết định giá mua, giá bán vàng do 1 cá nhân là tổng giám đốc quyết định khi không có các chỉ tiêu, căn cứ cụ thể dẫn đến rủi ro trong việc xác định giá ảnh hưởng đến hoạt động của Công ty SJC cũng như thị trường vàng do Công ty SJC chiếm thị phần tương đối lớn.

Công ty PNJ và Bảo Tín Minh Châu cũng bị NHNN "điểm danh" nhiều vi phạm.

Theo kết luận, PNJ đã có những vi phạm về chấp hành chế độ báo cáo hoạt động kinh doanh mua, bán vàng miếng; có dấu hiệu đưa thông tin gây nhầm lẫn về sản phẩm, hàng hóa do doanh nghiệp cung cấp nhằm thu hút khách hàng của doanh nghiệp khác, liên quan đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh; có dấu hiệu vi phạm về nhãn hàng hóa theo quy định đối với sản phẩm vàng trang sức, mỹ nghệ;... 

Kết quả xác minh cho thấy có dấu hiệu Công ty PNJ vi phạm quy định của pháp luật về thuế. Căn cứ quy định của pháp luật, Ngân hàng Nhà nước đã có văn bản chuyển thông tin sang cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý theo quy định. 

vàng - Đức Thanh (4).jpg
Tiếp tục thanh tra về hoạt động kinh doanh vàng. Ảnh: Đức Thanh

Thanh tra NHNN cho hay Công ty Bảo Tín Minh Châu hạch toán chi phí quà tặng vào giá vốn của hàng hóa dịch vụ mua vào không đúng quy định, dẫn đến giảm số thuế giá trị gia tăng phải nộp;...

Ngay khi kết thúc thanh tra trực tiếp, Thanh tra NHNN đã có báo cáo một số vụ việc qua thanh tra hoạt động kinh doanh vàng tại Công ty Bảo Tín Minh Châu có vi phạm pháp luật, dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Thống đốc NHNN đã phê duyệt và có văn bản chuyển thông tin sang Bộ Công an để xác minh, điều tra, xử lý. 

Ngoài các doanh nghiệp trên, Thanh tra NHNN cũng chỉ ra các sai phạm trong hoạt động kinh doanh vàng tại các ngân hàng.

TPBank  vi phạm trong báo cáo hoạt động mua bán vàng miếng; trong quy trình nhận dạng vàng miếng SJC gửi giữ hộ khi không niêm phong, không ghi số serie; đồng thời có dấu hiệu đưa thông tin gây nhầm lẫn, liên quan đến cạnh tranh không lành mạnh.

Bên cạnh đó, TPBank còn để xảy ra một trường hợp thực hiện chưa đúng quy định về phòng, chống rửa tiền do không báo cáo đầy đủ các giao dịch đáng ngờ liên quan đến rửa tiền, tài trợ khủng bố.

Đáng chú ý, theo kết luận, trong thời kỳ thanh tra, một số cá nhân có hoạt động mua, bán vàng miếng tại TPBank, tần suất mua, bán diễn ra liên tục trong nhiều ngày với doanh số mua, bán hàng nghìn tỷ đồng trong một năm với mục đích kinh doanh. 

Ngay khi kết thúc thanh tra trực tiếp về hoạt động kinh doanh vàng, Thanh tra NHNN đã báo cáo một số vụ việc phát hiện tại TPBank có vi phạm pháp luật. Thống đốc NHNN đã phê duyệt và có văn bản thông tin sang Bộ Công an để xác minh, điều tra, xử lý.

Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (Bộ Công an) đã có ý kiến trả lời văn bản của NHNN, theo đó giao cơ quan thuế (Tổng cục thuế, nay là Cục thuế) chủ trì kiểm tra, đánh giá và xử lý theo quy định của pháp luật.

Chánh Thanh tra NHNN đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính với TPBank liên quan đến một số vi phạm về hoạt động phòng, chống rửa tiền; về chế độ thông tin báo cáo mua, bán vàng miếng và trạng thái vàng hàng ngày và không thực hiện thủ tục niêm phong, không ghi số serie vàng nhận giữ hộ của khách hàng với số tiền phạt là 380 triệu đồng.

Thanh tra NHNN yêu cầu chấm dứt ngay hoạt động kinh doanh mua, bán vàng trang sức khi chưa được NHNN cấp phép.