Ngành thuế thay đổi cách quản lý hộ kinh doanh: Không còn “đi đếm” doanh thu ngoài phố

Tại hội thảo “Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch” diễn ra sáng 20/5, ông Nguyễn Tiến Trung, Trưởng ban Kiểm tra thuế thuộc Cục Thuế, đã chỉ ra hàng loạt hình thức tiềm ẩn rủi ro liên quan đến dòng tiền mà cơ quan quản lý đang đặc biệt theo dõi.

Theo ông Trung, một trong những hình thức phổ biến là việc doanh nghiệp điều chuyển tiền nội bộ thông qua các hợp đồng vay vốn giữa công ty mẹ và công ty con. Có trường hợp áp dụng mức lãi suất bất thường, thậm chí cho vay không tính lãi nhằm điều chỉnh lợi nhuận, doanh thu và chi phí để giảm số thuế phải nộp.

Cơ quan thuế cho biết sẽ xem xét bản chất thực tế của các dòng tiền này để xác định lại lãi suất phù hợp, đồng thời kiểm tra tính hợp lý của chi phí lãi vay nhằm phục vụ công tác truy thu và xử phạt nếu phát hiện sai phạm.

Ngoài hình thức vay vốn nội bộ, cơ quan quản lý cũng lưu ý đến các giao dịch mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp có liên quan. Một số trường hợp bị nghi ngờ nâng giá dịch vụ quản lý, tư vấn hoặc ghi nhận những dịch vụ không phát sinh thực tế nhằm tăng chi phí đầu vào và giảm thu nhập chịu thuế.

Theo đại diện Cục Thuế, việc kiểm tra chứng từ và hồ sơ sẽ giúp cơ quan chức năng nhận diện các khoản chi phí không hợp lệ hoặc các hóa đơn có dấu hiệu rủi ro.

Bên cạnh đó, các hợp đồng hợp tác đầu tư, phân chia lợi nhuận không tương xứng với phần vốn góp cũng nằm trong diện được theo dõi. Cơ quan thuế cho rằng có doanh nghiệp lợi dụng cơ chế ưu đãi để chuyển lợi nhuận sang các đơn vị được hưởng thuế suất thấp hơn.

Một vấn đề khác được nhắc tới là tình trạng doanh nghiệp sử dụng các khoản tạm ứng kéo dài, không rõ mục đích hoặc chuyển tiền cho cá nhân dưới danh nghĩa hỗ trợ tài chính. Theo cơ quan thuế, những khoản này có thể bị xem xét lại để xác định có phải doanh thu hoặc thu nhập phát sinh hay không.

Đối với hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử, ông Nguyễn Tiến Trung cho biết cơ quan thuế đã ghi nhận nhiều trường hợp có doanh thu lớn nhưng không đăng ký hoặc kê khai đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Một số cá nhân còn chia nhỏ doanh thu qua nhiều tài khoản khác nhau để che giấu dòng tiền, kết hợp cả giao dịch ngân hàng và tiền mặt nhằm giảm khả năng bị phát hiện.

Theo ông Trung, ngành thuế hiện có thể kết hợp dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các nguồn dữ liệu khác để xác định doanh thu thực tế, từ đó truy thu và xử lý các hành vi vi phạm.

Cũng tại hội thảo, ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế, cho biết phương thức quản lý thuế đã thay đổi đáng kể trong những năm gần đây. Theo ông, cơ quan thuế không còn quản lý theo kiểu đi khảo sát từng cửa hàng hay đếm số hộ kinh doanh ngoài đường phố như trước.

Thay vào đó, ngành thuế đang chuyển sang quản lý bằng dữ liệu số. Từ năm 2021, hệ thống hóa đơn điện tử đã hình thành kho dữ liệu lớn, ghi nhận gần như toàn bộ giao dịch của nền kinh tế.

Song song với đó là dữ liệu lịch sử tuân thủ thuế của người nộp thuế cùng hệ thống kết nối với ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các đơn vị trung gian thanh toán.

Ông Minh cho biết hiện ngành thuế đã nắm thông tin khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó có khoảng 200 triệu tài khoản cá nhân và 50 triệu tài khoản doanh nghiệp.

Trong các trường hợp xuất hiện dấu hiệu bất thường hoặc nghi ngờ trốn thuế, rửa tiền, cơ quan thuế có thể yêu cầu ngân hàng phối hợp cung cấp thông tin phục vụ công tác kiểm tra.

Đáng chú ý, ngành thuế hiện cũng đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu và sàng lọc các trường hợp có rủi ro cao. Theo ông Minh, nếu tài khoản ngân hàng vừa phát sinh giao dịch kinh doanh vừa có các khoản chi tiêu cá nhân, cơ quan thuế vẫn sẽ xem xét, đối chiếu và đánh giá trên cơ sở giải trình cụ thể.

Ông nhấn mạnh yếu tố quan trọng nhất trong mô hình quản lý mới là tính minh bạch của dòng tiền và hoạt động kinh doanh.

Ở góc độ tư vấn chính sách, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh, việc kết nối hệ sinh thái số giữa ngân hàng, cơ quan thuế và các nền tảng công nghệ là điều cần thiết để kiểm soát doanh thu và nghĩa vụ thuế.

Theo bà, việc liên thông dữ liệu không chỉ giúp quản lý thu đúng, thu đủ mà còn hỗ trợ phát hiện các trường hợp kê khai thiếu doanh thu, nâng khống chi phí hoặc phát sinh giao dịch bất thường trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt là bất động sản và kinh doanh trực tuyến.