Nhà thầu Thanh Hóa "gồng mình" vì vật liệu tăng giá, có dự án nguy cơ lỗ hàng chục tỷ đồng

Tình trạng này được đưa ra tại hội nghị do Sở Xây dựng Thanh Hóa phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, với sự tham dự của các chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu thi công và đơn vị sản xuất, cung ứng vật liệu xây dựng.

Nguồn cung đất, cát chưa đáp ứng nhu cầu

Theo Sở Xây dựng Thanh Hóa, nhu cầu vật liệu phục vụ các công trình trên địa bàn trong năm 2026 và những năm tiếp theo ở mức rất lớn.

Riêng đất san lấp ở trạng thái tự nhiên, nhu cầu trong năm 2026 ước khoảng 58,59 triệu m3. Trong đó, các công trình sử dụng vốn ngân sách Nhà nước cần khoảng 18,24 triệu m3, còn khu vực ngoài ngân sách cần khoảng 40,35 triệu m3.

Toàn tỉnh hiện có 60 mỏ đất san lấp được cấp phép khai thác trong năm 2026. Tuy nhiên, 20 mỏ đang tạm dừng do hết trữ lượng, phục vụ cơ quan cảnh sát điều tra hoặc chưa thuê đất.

40 mỏ đủ điều kiện hoạt động có tổng trữ lượng khoảng 56,11 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên, với công suất cung ứng khoảng 15,58 triệu m3/năm. Tuy nhiên, theo hồ sơ của các đơn vị cung cấp, hiện chỉ 10/40 mỏ còn thời gian hoạt động. Sản lượng còn lại từ nay đến hết năm 2026 khoảng 2,969 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên, tương đương khoảng 3,83 triệu m3 ở trạng thái nở rời.

Nếu tính cả nguồn thu hồi khoáng sản, tổng công suất khai thác đất năm 2026 khoảng 37,3 triệu m3, mới đáp ứng 63,67% nhu cầu toàn tỉnh.

Khoảng cách lớn giữa nhu cầu và khả năng cung ứng thực tế đang tạo sức ép lên các dự án xây dựng, nhất là trong bối cảnh nhiều công trình đầu tư công cần đẩy nhanh tiến độ.

Đối với đá xây dựng, nguồn cung trên giấy lớn hơn đáng kể. Thanh Hóa có 219 mỏ đá được cấp phép khai thác, trong đó 183 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026. Tổng trữ lượng khai thác khoảng 163 triệu m3, công suất cung ứng khoảng 8,24 triệu m3/năm.

Nhu cầu đá xây dựng ở trạng thái tự nhiên trong năm 2026 khoảng 10,05 triệu m3. Nếu tính cả công suất khai thác và nguồn thu hồi, tổng nguồn có thể lên tới khoảng 17,19 triệu m3, tương đương khả năng đáp ứng 171% nhu cầu.

Tuy nhiên, công suất được cấp phép không đồng nghĩa với lượng vật liệu thực tế có thể đưa ra thị trường. Đến nay, Sở Xây dựng mới công bố thông tin đối với 63/183 mỏ đá đang hoạt động, với tổng sản lượng còn lại đến hết năm khoảng 1,182 triệu m3 ở trạng thái tự nhiên.

Đáng lo ngại hơn là nguồn cát xây dựng. Thanh Hóa có 23 mỏ cát được cấp phép nhưng chỉ 8 mỏ đủ điều kiện hoạt động trong năm 2026, với công suất khoảng 0,295 triệu m3/năm.

Trong khi đó, nhu cầu cát xây dựng tự nhiên lên tới 8,135 triệu m3. Nguồn khai thác hiện tại mới đáp ứng khoảng 30,2% nhu cầu.

Để bổ sung nguồn cung, trong quý IV/2026, Thanh Hóa dự kiến cấp phép, đưa vào hoạt động 6 mỏ cát theo cơ chế, chính sách đặc thù, với công suất khoảng 2,13 triệu m3/năm.

Cùng với đó, 24 cơ sở đã đầu tư dây chuyền sản xuất cát nghiền với tổng công suất thiết kế khoảng 2,39 triệu m3/năm. Nếu tính cả cát nghiền, tổng công suất cát xây dựng ở trạng thái nở rời khoảng 5,16 triệu m3, mới đáp ứng khoảng 53,8% nhu cầu.

Giá vật liệu tăng, nhà thầu chịu sức ép lớn

Nguồn cung hạn chế đang tác động trực tiếp đến giá vật liệu xây dựng. Theo Công văn số 11710/SXD-KTVL ngày 24/9/2026 của Sở Xây dựng Thanh Hóa, giá đá trong tháng 9 tăng khoảng 3-7% so với tháng 8.

Tính bình quân quý III/2026, giá đá tăng khoảng 5-15% so với quý II, tăng 20-38% so với quý I và tăng 34-59% so với quý IV/2025, tùy từng loại.

Hiện giá đá 1x2 dao động 220.000-409.000 đồng/m3; đá hộc từ 150.000-327.273 đồng/m3; cấp phối đá dăm loại I từ 181.818-376.818 đồng/m3.

Biến động giá đang đặc biệt gây khó cho các nhà thầu thực hiện những dự án áp dụng hợp đồng trọn gói.

Ông Hán Thành Tuấn, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty CP Đầu tư và Xây dựng Tuấn Linh, cho biết doanh nghiệp đang thi công dự án đường ven biển đoạn Hoằng Thanh - Nghi Sơn và gặp khó khăn trong việc tìm nguồn đá.

Theo ông Tuấn, có mỏ báo giá đá base A và base B khoảng 113.000 đồng/m3 nhưng lại không có hàng. Trong khi đó, một số mỏ khác có hàng lại báo giá 200.000-300.000 đồng/m3.

Đáng nói, giá nhà thầu đã ký với chủ đầu tư chỉ 63.000 đồng/m3. Doanh nghiệp ước tính khi hoàn thành dự án có thể chịu khoản lỗ khoảng 12 tỷ đồng.

Không riêng doanh nghiệp này, nhiều nhà thầu khác cũng phản ánh tình trạng giá công bố và giá bán thực tế có sự chênh lệch, thậm chí có trường hợp mỏ công bố giá nhưng không có vật liệu để bán.

Ông Nguyễn Duy Nở, Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Tuấn, cho biết trong quá trình cùng chủ đầu tư và đơn vị tư vấn khảo sát 14 điểm mỏ, chỉ khoảng một nửa số mỏ có đá hộc phục vụ dự án. Tuy nhiên, giá vật liệu được báo lên tới 300.000 đồng/m3, trong khi giá nhà thầu ký với chủ đầu tư là 200.000 đồng/m3.

Đến ngày 3/10/2026, Sở Xây dựng Thanh Hóa đã nhận báo cáo của 110/170 đơn vị. Trong số này, 8/110 đơn vị cho biết dự án bị ảnh hưởng bởi giá đá tăng, dẫn đến chậm tiến độ.

Mức tăng chi phí hoặc giá trị hợp đồng thi công do biến động giá đá được phản ánh khoảng 4,4-50%, tùy thời điểm ký hợp đồng xây lắp. Những dự án chịu tác động chủ yếu là công trình hạ tầng kỹ thuật và giao thông, phần lớn áp dụng hợp đồng trọn gói.

Tìm cách tháo gỡ "nút thắt" nguồn cung

Trước tình trạng trên, các doanh nghiệp, chủ đầu tư và đơn vị cung ứng vật liệu đề nghị tỉnh rà soát những mỏ có khả năng nâng công suất, rút ngắn thủ tục cấp phép và tăng nguồn cung phục vụ các dự án đầu tư công.

Theo ông Lê Văn Tiến, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa, vấn đề hiện nay không hẳn nằm ở việc tỉnh thiếu tài nguyên mà là thiếu nguồn cung cục bộ. Trong đó, đất mới đáp ứng khoảng 63-64% nhu cầu, còn cát đang thiếu trầm trọng.

Ngành Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa sẽ tập trung tháo gỡ nguồn cát, đồng thời kết nối chủ mỏ với nhà thầu, chủ đầu tư để bảo đảm nguồn cung.

Đối với các mỏ không vi phạm, đủ điều kiện nâng công suất, hồ sơ sẽ được hoàn thiện và trình UBND tỉnh Thanh Hóa xem xét cấp phép trong thời gian ngắn.

Với những mỏ còn trữ lượng nhưng không khai thác, công bố giá nhưng không có hàng hoặc có dấu hiệu chênh lệch bất thường về giá, cơ quan chức năng sẽ kiểm tra, lập biên bản và trường hợp cần thiết chuyển cơ quan công an xem xét, xử lý theo quy định.

Ông Hoàng Văn Đồng, Giám đốc Sở Xây dựng Thanh Hóa, cho biết Sở sẽ tiếp nhận phản ánh của doanh nghiệp về những trường hợp mỏ công bố giá nhưng không có hàng, bán không đúng giá công bố hoặc đưa ra mức giá chênh lệch bất thường giữa các mỏ cùng khu vực. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường sẽ được kiểm tra, xử lý.

Bên cạnh bài toán nguồn cung và giá vật liệu, việc xử lý các hợp đồng xây dựng chịu ảnh hưởng bởi biến động giá cũng được đặt ra.

Theo hướng dẫn của Bộ Xây dựng, đối với hợp đồng trọn gói và hợp đồng theo đơn giá cố định, việc điều chỉnh đơn giá chỉ được thực hiện trong những trường hợp pháp luật và hợp đồng quy định, trong đó có trường hợp bất khả kháng và hoàn cảnh cơ bản thay đổi.

Đối với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh, các nhà thầu được yêu cầu tập trung máy móc, thiết bị và nhân lực để đẩy nhanh tiến độ thi công. Đồng thời, nhà thầu cần khẩn trương hoàn thiện hồ sơ điều chỉnh giá để trình thẩm định, phê duyệt và thanh toán kịp thời đối với phần khối lượng hoàn thành đủ điều kiện.

Trong bối cảnh nhiều công trình đang chịu sức ép từ giá vật liệu và nguồn cung, việc tháo gỡ những điểm nghẽn về đất, đá, cát được xem là vấn đề cấp thiết để hạn chế nguy cơ đội chi phí, chậm tiến độ và giảm áp lực cho các nhà thầu đang thực hiện dự án trên địa bàn Thanh Hóa.

PN (SHTT)