Sau xăng dầu, lộ diện mặt hàng quan trọng tăng giá mạnh vì căng thẳng Trung Đông, cơ hội của Việt Nam?

Giá than trên thị trường quốc tế đang tăng mạnh, lên mức cao nhất kể từ tháng 11/2024, trong bối cảnh căng thẳng tại khu vực Trung Đông leo thang làm dấy lên lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Trong phiên giao dịch đầu tuần, giá than Than Newcastle kỳ hạn – tiêu chuẩn tham chiếu của thị trường châu Á đã tăng tới 9,3%, lên khoảng 150 USD mỗi tấn. Đà tăng này diễn ra khi thị trường năng lượng toàn cầu biến động mạnh do các cuộc tấn công quân sự liên tiếp trong khu vực.

Theo các chuyên gia, sự tăng giá của than có liên quan trực tiếp đến những biến động trên thị trường dầu khí. Ông Tom Price, nhà phân tích tại Panmure Liberum, cho rằng thị trường than đang chịu áp lực lớn chưa từng thấy trong nhiều năm.

“Không còn nghi ngờ gì nữa, thị trường than toàn cầu chưa chứng kiến áp lực giá lớn như vậy kể từ sau Xung đột Nga – Ukraine. Đây là cú sốc lớn nhất đối với thị trường than trong vài năm trở lại đây”, ông Price nhận định.

Trước đó, khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát vào năm 2022, nhiều quốc gia châu Âu đã buộc phải tăng cường sử dụng than nhằm giảm sự phụ thuộc vào khí đốt của Nga. Khi đó, giá than từng lập kỷ lục, vượt mốc 400 USD/tấn do nhu cầu tăng mạnh trong khi nguồn cung bị gián đoạn.

Trong cuộc khủng hoảng hiện nay, tác động trực tiếp đến vận chuyển than được đánh giá là không quá lớn, bởi phần lớn than đá toàn cầu không đi qua Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược tại Trung Đông. Tuy nhiên, xung đột trong khu vực đã khiến giá dầu và khí đốt tăng mạnh, đồng thời làm gia tăng lo ngại về nguồn cung Khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Sự biến động này khiến nhiều công ty điện lực phụ thuộc vào khí đốt phải xem xét quay trở lại sử dụng các nhà máy nhiệt điện than, dù đây là nguồn năng lượng gây ô nhiễm cao hơn. Xu hướng này được ghi nhận rõ tại các nền kinh tế công nghiệp lớn như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và một số quốc gia thuộc Liên minh châu Âu.

Tình hình càng trở nên căng thẳng sau khi một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào tuần trước buộc Qatar phải tạm dừng hoạt động tại cơ sở xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới. Cơ sở này chiếm khoảng 20% tổng nguồn cung LNG toàn cầu, do đó việc gián đoạn đã khiến thị trường năng lượng phản ứng ngay lập tức.

Trước nguy cơ thiếu hụt khí đốt, nhiều quốc gia nhập khẩu năng lượng đang tìm kiếm các phương án thay thế. Một số nhà nhập khẩu lớn, trong đó có Đài Loan, đang cân nhắc tăng cường sử dụng điện than nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung LNG kéo dài.

Ông Alex Thackrah, quản lý cấp cao phụ trách thị trường than tại Argus Media, cho rằng nếu xung đột tại Trung Đông kéo dài, giá than hoàn toàn có thể tăng mạnh hơn nữa.

Theo dự báo của ông, giá than có thể tăng gần gấp đôi so với hiện nay, lên khoảng 250 USD/tấn, đặc biệt nếu nhiều quốc gia buộc phải khởi động lại hàng loạt nhà máy điện than để bù đắp cho sự thiếu hụt khí đốt.

“Nếu nguồn cung LNG bị gián đoạn trong thời gian dài, điều đó chắc chắn sẽ đẩy giá than tăng đáng kể”, ông Thackrah nhận định.

Đáng chú ý, Việt Nam hiện nằm trong nhóm các quốc gia có trữ lượng than đáng kể tại khu vực Đông Nam Á, với tổng tài nguyên ước khoảng 50 tỷ tấn, trong đó khoảng 3,7 tỷ tấn có thể khai thác công nghiệp. Trong bối cảnh giá than thế giới tăng cao, đây có thể được xem là cơ hội để Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu mặt hàng này.