Tái cấu trúc toàn diện thị trường xăng dầu: Bãi bỏ tổng đại lý, sáp nhập đại lý bán lẻ vào hệ thống phân phối

Cắt giảm tầng nấc trung gian, siết chặt quản lý chuỗi cung ứng

Thực trạng thị trường xăng dầu thời gian qua cho thấy hệ thống phân phối đang gánh quá nhiều tầng nấc trung gian, khiến chi phí bị đẩy lên cao trong khi công tác quản lý dòng hàng và xác định trách nhiệm khi phát sinh biến động gặp nhiều rào cản.

Dù số lượng thương nhân đầu mối hiện nay tương đối lớn nhưng hiệu quả hoạt động lại chưa tương xứng với quy mô. Bất cập này kéo theo hiện tượng mua bán lòng vòng, găm hàng chờ giá, cũng như các vi phạm về định mức tồn kho và dự trữ tại một số đơn vị, đòi hỏi phải có một cuộc cải tổ toàn diện.

Đứng trước đòi hỏi từ thực tiễn, dự thảo Nghị định Kinh doanh xăng dầu mới nhất đã đưa ra phương án tái cấu trúc mạnh mẽ. Bộ Công Thương đề xuất loại bỏ hoàn toàn mô hình tổng đại lý và khâu dịch vụ xăng dầu, đồng thời tiến hành sáp nhập các đại lý bán lẻ trực thuộc vào hệ thống của các thương nhân phân phối.

Khi chính sách mới đi vào thực tiễn, thị trường xăng dầu sẽ được quy chuẩn về ba khâu cốt lõi: tạo nguồn (bao gồm nhà sản xuất, đơn vị bao tiêu và thương nhân đầu mối), phân phối (thương nhân phân phối tích hợp trọn gói cả bán buôn lẫn bán lẻ) và bán lẻ trực tiếp tới tay người tiêu dùng.

Mối quan hệ giữa thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối cũng được thiết lập lại theo định hướng rõ ràng. Với các thương nhân phân phối hoạt động dưới hình thức đại lý hoặc nhận quyền từ một thương nhân đầu mối, doanh nghiệp chỉ được phép nhập nguồn hàng duy nhất từ đầu mối đó và chịu sự quản lý thống nhất.

Ngược lại, nếu chọn mô hình hoạt động độc lập, thương nhân phân phối có quyền giao dịch, mua hàng từ nhiều đầu mối hoặc các thương nhân phân phối khác để tối ưu hóa nguồn cung. Đặc biệt, toàn bộ quá trình giao dịch sẽ được số hóa thông qua hóa đơn điện tử, giúp cơ quan chức năng dễ dàng giám sát hành trình và truy xuất nguồn gốc của từng lô hàng.

Nâng chuẩn thương nhân đầu mối và kiểm soát nguồn hàng 24/7

Gắn liền với việc tinh gọn bộ máy phân phối, Bộ Công Thương cũng áp đặt các điều kiện khắt khe hơn đối với các doanh nghiệp muốn nắm giữ vai trò thương nhân đầu mối nhằm sàng lọc những thực thể thực sự có năng lực.

Cụ thể, để đứng trong hàng ngũ thương nhân đầu mối, doanh nghiệp bắt buộc phải sở hữu hệ thống hạ tầng đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn: cảng chuyên dụng tiếp nhận được tàu công suất tối thiểu 7.000 DWT, sức chứa kho tiếp nhận đạt ít nhất 15.000 m³, nắm giữ tối thiểu 10 cửa hàng bán lẻ và phát triển được mạng lưới ít nhất 40 thương nhân phân phối trực thuộc.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp phải có bề dày kinh nghiệm với ít nhất 36 tháng vận hành liên tục dưới tư cách thương nhân phân phối trước khi được xem xét nâng cấp.

Về mặt nghĩa vụ, thương nhân đầu mối phải cam kết bảo đảm tổng nguồn cung tối thiểu 100.000 m³ mỗi năm dựa trên hạn ngạch được giao, duy trì mức dự trữ lưu thông tương đương 20 ngày tiêu thụ bình quân toàn thị trường. Doanh nghiệp cũng có trách nhiệm kết nối trực tuyến 24/7 với hệ thống của Bộ Công Thương để cập nhật dữ liệu thời gian thực về tồn kho, lượng hàng nhập - xuất và diễn biến nguồn hàng.

Các chế tài xử lý vi phạm cũng được siết chặt. Giấy phép của thương nhân đầu mối sẽ bị thu hồi nếu doanh nghiệp không hoàn thành chỉ tiêu tổng nguồn cung trong hai năm liên tiếp, không khắc phục các sai phạm về chất lượng hàng hóa trong vòng 90 ngày hoặc có vi phạm, gian lận liên quan đến Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.

Đánh giá về tiến độ triển khai, bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - cho biết Bộ Công Thương đã hoàn thiện khung bản thảo sau các cuộc họp lấy ý kiến.

Cơ quan quản lý đang tập trung tổng hợp phản hồi từ các bộ, ngành, địa phương, các Sở Công Thương cũng như các đối tượng chịu tác động trực tiếp để hoàn thiện hồ sơ. Dự kiến, toàn bộ dự thảo nghị định sẽ được trình Chính phủ xem xét ngay trong tháng 7 này.