Thanh tra Chính phủ: Hà Nội lãng phí quỹ đất làm nhà ở xã hội, dù tiền thu được rất lớn

Thanh tra Chính phủ vừa chính thức ban hành thông báo kết luận thanh tra liên quan đến công tác quản lý đất đai, quy hoạch và cấp phép xây dựng tại TP. Hà Nội. Báo cáo đã phơi bày một thực trạng đáng báo động: Trong khi nhu cầu về nhà ở của người lao động nghèo tại thủ đô đang vô cùng cấp thiết, địa phương này lại để xảy ra hàng loạt vi phạm, thiếu sót trong việc phát triển quỹ đất 20% dành cho nhà ở xã hội.

Loạt sai phạm tại các dự án quy mô lớn

Theo kết luận của cơ quan thanh tra, trong suốt giai đoạn 2011-2022, Hà Nội đã buông lỏng quản lý khiến nhiều dự án lớn "né" trách nhiệm xây dựng nhà ở xã hội. Cụ thể, có tới 8 dự án khu đô thị và nhà ở quy mô trên 10ha nhưng khi phê duyệt quy hoạch, UBND thành phố đã không dành quỹ đất 20% theo quy định.

Chưa dừng lại ở đó, 4 dự án khác dù đã được Thủ tướng chấp thuận cho nộp tiền thay thế quỹ đất nhưng với điều kiện phải bố trí đất ở vị trí khác, song đến nay thành phố vẫn chưa thực hiện. Ngoài ra, 3 dự án quy mô lớn khác cũng bị điểm tên vì bố trí diện tích đất cho nhà ở xã hội không đủ định mức.

Đáng chú ý nhất là những bất cập trong việc quy hoạch mang tính "đánh đố". Tại dự án Khu nhà ở sinh thái Xuân Phương, thành phố lại bố trí hơn 6.800m2 đất vốn là đất biệt thự sinh thái để làm nhà ở xã hội. Thanh tra Chính phủ đánh giá phương án này hoàn toàn thiếu khả thi và không phù hợp với thực tế nhu cầu của người thu nhập thấp. Một trường hợp hy hữu khác là dự án nhà ở thương mại phục vụ cán bộ cấp Thứ trưởng tại các cơ quan Quốc hội cũng bị điều chỉnh sai mục tiêu vào quỹ đất 20% nhà ở xã hội, trái với quy hoạch chi tiết 1/500 đã được phê duyệt trước đó.

Tiền thu về "khủng" nhưng đầu tư vẫn dậm chân tại chỗ

Một trong những vấn đề nhức nhối được Thanh tra Chính phủ chỉ ra là việc quản lý tài chính lỏng lẻo. Trước tháng 8/2019, Hà Nội không hề hạch toán riêng khoản tiền thu được từ quỹ đất 20%. Toàn bộ số tiền này bị tính chung vào nguồn thu tiền sử dụng đất mà không có sự theo dõi, hướng dẫn hay đôn đốc chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ cụ thể.

Hệ quả là dù đã thu được nguồn lực tài chính rất lớn từ các chủ đầu tư nộp tiền thay đất, UBND TP. Hà Nội vẫn chưa hề bố trí nguồn vốn này để tái đầu tư vào các dự án nhà ở xã hội. Hiện có ít nhất 10 dự án đã được bố trí quỹ đất nhưng vẫn chưa được thành phố đầu tư xây dựng bằng ngân sách. Sự chậm trễ này không chỉ gây lãng phí nguồn tài nguyên đất đai mà còn làm đình trệ tiến độ phát triển an sinh xã hội trên toàn địa bàn.

Quyết liệt xử lý và "tối hậu thư" cho năm 2026

Trước những sai phạm kéo dài, Thanh tra Chính phủ đã đưa ra những kiến nghị quyết liệt nhằm chấn chỉnh tình trạng này. Theo đó, Thủ tướng cần chỉ đạo UBND TP. Hà Nội phải khẩn trương bố trí đủ quỹ đất cho các dự án thiếu hụt hoặc chưa dành đất nhà ở xã hội, hoàn thành dứt điểm trong năm 2026.

Cơ quan thanh tra cũng yêu cầu thành phố phải rà soát, thúc ép các chủ đầu tư thực hiện đúng tiến độ xây dựng. Trong trường hợp các đơn vị này chây ì, thành phố cần kiên quyết xử lý để lựa chọn chủ đầu tư khác hoặc trực tiếp sử dụng nguồn ngân sách từ khoản thu tương đương giá trị quỹ đất 20% để đầu tư xây dựng.

Song song với việc xử lý sai phạm, Bộ Xây dựng được yêu cầu vào cuộc giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện quy hoạch của Hà Nội, đồng thời rà soát lại các cơ chế chính sách để đảm bảo quỹ đất 20% thực sự trở thành mái ấm cho những người lao động có thu nhập thấp, thay vì chỉ là những con số nằm trên báo cáo tài chính.